home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / discussie

Discussiëren: kun je dat leren?

Vind jij discussiëren moeilijk? Of zou je het beter willen leren? In dit artikel ga ik in op het onderwerp discussie. Eerst maar de vraag: wat is discussie eigenlijk? Een discussie kan een open gesprek zijn waarin je met anderen van gedachten wisselt. Maar een discussie kan ook ontaarden in een woordenstrijd waarin iedereen vooral zijn eigen gelijk probeert te halen. Discussie is een manier waarop je invloed probeert uit te oefenen. Je wilt dat de ander jouw gedachte, mening of zienswijze begrijpt. Misschien hoop je zelfs dat hij van mening verandert. Maar hoe harder je dat probeert af te dwingen, hoe kleiner de kans dat het lukt.

Waarover kan een discussie gaan?

Een discussie kan overal over gaan. Soms gaat het over iets heel praktisch. Gaan we vandaag samen naar het strand of blijven we thuis? Gaan we vanavond eten bij het Griekse restaurant om de hoek of kiezen we voor het Indische restaurant twee straten verderop? Een discussie kan ook gaan over de aanschaf van een nieuwe auto, verhuizen of niet verhuizen en de verdeling van taken. Maar het kan ook over ingewikkelder kwesties gaan. Naar welke school sturen we ons kind? Laten we ons vaccineren of doen we dat niet? Het onderwerp kan klein of groot zijn. De kern is steeds dat er verschillende gedachten, belangen, gevoelens of standpunten zijn.

Wanneer is een discussie zinvol?

Een discussie is zinvol wanneer we werkelijk bereid zijn om gedachten en ideeën uit te wisselen. Jij vertelt hoe jij erover denkt en ik vertel hoe ik erover denk. Dat kan leerzaam zijn. Misschien zie jij dingen die ik nooit heb gezien. Wellicht kies ik een invalshoek die jij nog niet had overwogen. Door met elkaar te spreken, kunnen we allebei tot een breder of ander inzicht komen. De basis voor een zinvolle discussie is voor mij respect en openheid. Ik hoef het niet met jou eens te zijn, maar ik moet wel bereid zijn om jou te horen. Anders voeren we geen gesprek. Dan wachten we alleen op onze beurt om opnieuw ons eigen verhaal te vertellen.

Wanneer wordt discussiëren zinloos?

Discussiëren wordt zinloos wanneer je per se wilt winnen. Dan wordt het een verkapte vorm van strijd en gaat het over winnen of verliezen. We hebben dan de neiging om de ander te overtuigen van ons gelijk. Niet om samen iets te onderzoeken, maar om onze eigen zienswijze op te leggen. Ik keek eens naar een praatprogramma. Er waren twee genodigden rond een bepaald thema: een voorstander en een tegenstander. Wanneer de voorstander aan het woord was, luisterde de tegenstander amper. Die was al druk met het bedenken van tegenargumenten. Wanneer de tegenstander aan het woord was, deed de voorstander precies hetzelfde. Niemand luisterde. Beiden wachtten op het moment waarop ze opnieuw hun eigen gelijk konden vertellen. Dan is de discussie zinloos geworden. Het gaat niet meer om uitwisseling, maar om gelijk krijgen, winnen en de ander verbaal verslaan.

Welke valkuilen zijn er bij discussiëren?

Veel valkuilen ontstaan doordat we niet meer luisteren om de ander te begrijpen. We luisteren om zo snel mogelijk te kunnen reageren.

• Je luistert niet naar de ander en bedenkt tijdens zijn verhaal al een tegenargument.
• Je laat de ander niet uitpraten en interrumpeert voortdurend.
• Je hoort de woorden wel, maar vraagt onvoldoende door naar wat de ander werkelijk bedoelt.
• Je kapt het verhaal van de ander af.
• Je zegt meteen dat de ander het helemaal verkeerd ziet.
• Je gebruikt steeds meer argumenten om jouw gelijk te bewijzen.
• Je speelt op de persoon in plaats van op het onderwerp.
• Je maakt de mening van de ander kleiner of belachelijk.
• Je verwart duidelijk zijn met hard of bot zijn.
• Je wilt vooral winnen en niet meer leren of onderzoeken.

Een veelgehoorde zin is: “Dit zie je helemaal verkeerd.” Daarmee zet je het gesprek meteen dicht. Je vertelt de ander eigenlijk dat zijn waarneming, gevoel of gedachte niet deugt. Daarna hoef je niet vreemd op te kijken wanneer hij zich gaat verdedigen.

Waarom wil je de ander overtuigen?

Veel discussies zijn erop gericht om de ander te overtuigen. Maar waarvan wil je hem eigenlijk overtuigen?

• Van jouw gelijk.
• Van jouw zienswijze of mening.
• Van jouw normen en waarden.
• Van het gevoel dat jij bij een bepaalde kwestie hebt.
• Van de conclusie die jij al hebt getrokken.

Daar zit een belangrijke valkuil. Jouw gedachte is niet automatisch de gedachte van de ander. Jouw gevoel is niet automatisch zijn gevoel. Jouw norm hoeft niet zijn norm te zijn. Je mag vertellen wat jij vindt en waar je voor staat. Maar wanneer jouw doel is om de ander koste wat het kost naar jouw zienswijze toe te trekken, ontstaat er al snel weerstand.

Waarom lukt het niet om de ander te veranderen?

Het bijzondere is dit: hoe meer moeite je doet om de ander te overtuigen of te veranderen, hoe kleiner de kans dat jou dat lukt. Ik wil de ander veranderen, maar de ander wil door mij niet veranderd worden. Dat is de kern. Zodra de ander voelt dat jij hem wilt bewerken, duwen of omvormen, gaat hij zich verdedigen. Het gevolg is:

• Er ontstaat weerstand.
• De communicatie wordt defensief.
• De ander gaat meer tegenargumenten geven.
• De bereidheid om werkelijk te luisteren neemt af.
• Jouw invloed wordt kleiner in plaats van groter.

Hoe meer jij trekt, hoe harder de ander vaak terugtrekt. Geef je hem ruimte, dan neemt de bereidheid om te luisteren en na te denken juist toe.

Wat is het verschil tussen discussie en dialoog?

Bij een discussie proberen we elkaar vaak te overtuigen. Bij een dialoog probeer ik eerst werkelijk te begrijpen hoe jij iets ziet, voelt en ervaart. Dat betekent niet dat ik het met jou eens moet worden. Het betekent wel dat ik bereid ben om jouw verhaal te horen, ook wanneer het mij raakt, wanneer ik het onprettig vind of wanneer ik mij aangevallen voel. Het verschil zie je bijvoorbeeld hieraan:

• Bij een discussie luisteren we vaak defensief en bedenken we al een tegenargument terwijl de ander nog praat.
• Bij een dialoog luisteren we om te begrijpen wat de ander werkelijk bedoelt.
• Bij een discussie proberen we de ander vaak te overtuigen van ons gelijk.
• Bij een dialoog delen we gedachten, gevoelens, normen en waarden met elkaar.
• Bij een discussie willen we vaak tot één winnaar komen.
• Bij een dialoog mag het verschil blijven bestaan.

De dialoog is voor mij de basis van communicatie. Niet omdat we het altijd eens moeten worden, maar omdat we bereid zijn om werkelijk naar elkaar te luisteren.

Wanneer verandert een discussie in redetwisten?

Een discussie verandert in redetwisten wanneer argumenteren een wedstrijd wordt. De bedoeling is dan niet meer om iets samen te onderzoeken. De bedoeling is om de ander verbaal te verslaan. Je zoekt zwakke plekken in zijn verhaal, valt zijn argumenten aan en probeert te bewijzen dat jij gelijk hebt. Redetwisten herken je bijvoorbeeld aan:

• Steeds sneller en harder reageren.
• De ander voortdurend onderbreken.
• Argumenten verdraaien of uit hun verband halen.
• Op woorden of details blijven hameren.
• De ander belachelijk maken.
• Niet meer willen toegeven dat de ander ergens een punt heeft.
• De discussie koste wat het kost willen winnen.

Dan is er geen open gesprek meer. Er is een strijd ontstaan waarin één van beiden moet winnen en de ander dus moet verliezen.

Welke rol spelen argumenten bij een discussie?

Argumenteren is een belangrijk communicatiemiddel bij discussies. Je zet argumenten in om jouw zienswijze toe te lichten en de ander te laten zien waarom jij iets vindt. Wat vaak vergeten wordt, is dat er meer is dan argumenten. Een ander wordt lang niet altijd overtuigd door de rationele opsomming van voors en tegens of voor- en nadelen. Je kunt alles keurig onderbouwen en toch een slecht fundament hebben. Zonder vertrouwen helpen argumenten niet meer, hoe goed ze ook zijn opgebouwd. De ander moet vertrouwen hebben in:

• Jouw bedoeling.
• De informatie die je geeft.
• De richting die je voorstelt.
• De ruimte die hij houdt om zelf te kiezen.
• De manier waarop jij met zijn bezwaren omgaat.

Wanneer dat vertrouwen ontbreekt, kun je nog tien argumenten toevoegen. Waarschijnlijk maak je de weerstand daarmee alleen maar groter.

Hoe ga je van discussie naar dialoog?

Van discussie naar dialoog gaan vraagt dat je stopt met winnen en opnieuw begint met luisteren. Dat kun je als volgt doen:

• Stop met het voorbereiden van jouw tegenargument terwijl de ander praat.
• Laat de ander zijn verhaal afmaken.
• Vraag wat hij precies bedoelt.
• Vat samen wat je hebt gehoord.
• Vertel hoe jij de situatie ziet en ervaart.
• Onderzoek waar het werkelijke verschil zit.
• Benoem gezamenlijke belangen wanneer die er zijn.
• Accepteer dat je het niet altijd eens hoeft te worden.

Misschien verandert de ander niet van mening. Misschien verander jij evenmin. Toch kan het gesprek waardevol zijn. Je hebt elkaar beter leren begrijpen en je hebt voorkomen dat een verschil van mening eindigt in een aanvaring.

Veelgestelde vragen over discussiëren

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over discussies, argumenten, luisteren en de overgang naar dialoog.

Wat is het doel van een goede discussie?

Het doel is niet automatisch om te winnen of de ander van mening te laten veranderen. Een goede discussie helpt om verschillende gedachten en standpunten te onderzoeken en elkaar beter te begrijpen.

Waarom worden discussies zo snel ruzieachtig?

Dat gebeurt vaak wanneer mensen niet meer luisteren om te begrijpen, maar alleen nog bezig zijn met hun volgende tegenargument. De discussie wordt dan een strijd om gelijk.

Hoe blijf ik rustig tijdens een discussie?

Vertraag jouw reactie, laat de ander uitpraten en vraag eerst wat hij precies bedoelt. Je hoeft niet onmiddellijk ieder argument te beantwoorden of jouw standpunt te verdedigen.

Wat is het verschil tussen discussie en dialoog?

Bij discussie proberen mensen elkaar vaak te overtuigen. Bij dialoog proberen ze eerst werkelijk te begrijpen hoe de ander iets ziet en ervaart. Bij een dialoog mag het verschil blijven bestaan.

Kun je goed leren discussiëren?

Ja. Je kunt leren luisteren, doorvragen, samenvatten, helder argumenteren en omgaan met verschil van mening. De belangrijkste stap is dat je niet meer alleen probeert te winnen, maar bereid bent om werkelijk te horen wat de ander zegt.