home / persoonlijke ontwikkeling / communicatie / discussie / debatteren

Debatteren: wat is het en hoe voer je een goed debat?

Bij een debat staan verschillende standpunten tegenover elkaar. Je probeert jouw zienswijze duidelijk te maken, onderbouwt die met argumenten en reageert op de argumenten van de ander. Daarbij gaat het niet alleen om wat je zegt. Ook luisteren, reageren, formuleren en overtuigingskracht spelen een belangrijke rol. Debatteren heeft veel raakvlakken met discussiëren. Toch is een debat vaak sterker opgebouwd rond duidelijke standpunten, argumenten en tegenargumenten. Je weet waar jij voor staat, je kunt uitleggen waarom en je bent in staat om te reageren op iemand die daar anders over denkt.

Wat heb je nodig om een debat te kunnen voeren?

Om goed te kunnen debatteren heb je meer nodig dan een uitgesproken mening. Alleen weten wat jij vindt, is niet voldoende. Je moet ook kunnen uitleggen waarom je iets vindt en kunnen reageren wanneer iemand jouw redenering ter discussie stelt. Daarvoor heb je onder andere nodig:

• Een duidelijk standpunt.
• Goede argumenten.
• Het vermogen om hoofd- en bijzaken van elkaar te onderscheiden.
• Luistervaardigheid.
• Het vermogen om door te vragen.
• Het vermogen om tegenargumenten te herkennen.
• De vaardigheid om helder en kernachtig te formuleren.
• Overtuigingskracht.
• Rust wanneer iemand jou tegenspreekt.
• Respect voor een ander standpunt.

Juist die combinatie maakt debatteren interessant. Je bent niet alleen bezig met jouw eigen verhaal. Je moet voortdurend volgen wat de ander zegt en bepalen wat dat betekent voor jouw eigen redenering.

Een duidelijk standpunt innemen

Een debat begint met een standpunt. Waar sta jij voor? Wat vind je van het onderwerp dat wordt besproken? Welke conclusie trek jij? Een onduidelijk standpunt maakt een debat moeilijk. Wanneer niemand precies begrijpt wat jij eigenlijk beweert, wordt het ook lastig om jouw argumenten te volgen. Een standpunt moet daarom zo helder mogelijk zijn. Daarna komt de vraag waarom jij dat standpunt inneemt. Daarmee kom je bij de argumentatie.

Argumenten gebruiken tijdens een debat

Met argumenten onderbouw je jouw standpunt. Je geeft redenen waarom jij iets vindt, waarom een bepaalde keuze volgens jou verstandig is of waarom een andere redenering volgens jou niet klopt. Goede argumenten helpen de ander om jouw gedachtegang te volgen. Maar veel argumenten gebruiken betekent niet automatisch dat jouw verhaal sterker wordt. Een paar duidelijke en goed onderbouwde argumenten kunnen veel overtuigender zijn dan een lange reeks losse argumenten.

Daarom is ook de opbouw van jouw verhaal belangrijk. Wanneer je jouw standpunt systematisch wilt onderbouwen, helpt het om te weten hoe je een betoog opbouwt. Daar gaat het specifiek over de samenhang tussen jouw standpunt, argumenten en conclusie.

Luisteren is een belangrijk onderdeel van debatteren

Wie alleen bezig is met zijn eigen verhaal, kan moeilijk goed debatteren. Je moet weten wat de ander zegt voordat je daar inhoudelijk op kunt reageren. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar tijdens een debat gebeurt vaak iets anders. Terwijl de ander nog praat, zijn we in gedachten al bezig met het volgende tegenargument. Dan luisteren we niet meer om te begrijpen, maar om zo snel mogelijk terug te kunnen slaan. Goed luisteren betekent bijvoorbeeld:

• De ander laten uitpraten.
• Proberen te begrijpen wat zijn werkelijke standpunt is.
• Luisteren welke argumenten hij gebruikt.
• Controleren of je zijn redenering goed hebt begrepen.
• Pas daarna reageren.

Daardoor wordt jouw reactie inhoudelijk sterker. Je reageert dan op wat werkelijk is gezegd en niet op wat jij denkt dat de ander bedoelde.

Omgaan met tegenargumenten

Een debat zou eenvoudig zijn wanneer iedereen het met jou eens was. Juist doordat iemand jouw standpunt tegenspreekt, moet je scherper nadenken over jouw eigen redenering. Een tegenargument hoeft daarom geen aanval te zijn. Het kan je ook helpen om zwakke plekken in jouw verhaal te ontdekken. Je kunt verschillende dingen doen wanneer iemand een tegenargument geeft:

• Erkennen dat de ander een terecht punt maakt.
• Uitleggen waarom jouw standpunt desondanks blijft staan.
• Aantonen waarom het tegenargument volgens jou niet doorslaggevend is.
• Een aanvullende onderbouwing geven.
• Jouw eigen standpunt bijstellen wanneer daar aanleiding voor is.

Dat laatste wordt soms vergeten. Debatteren betekent niet dat je onder alle omstandigheden moet vasthouden aan jouw oorspronkelijke mening.

Overtuigen is meer dan argumenteren

Er wordt vaak gedacht dat degene met de beste argumenten automatisch het debat wint. Zo eenvoudig ligt het niet. De manier waarop je jouw argumenten overbrengt, speelt ook een rol. Spreek je helder? Kom je geloofwaardig over? Straal je uit dat je weet waar je over praat? Kun je rustig reageren wanneer iemand jou tegenspreekt? Overtuigingskracht bestaat daarom uit meer dan de inhoud van jouw argumenten. Ook jouw presentatie, houding, stemgebruik, timing en geloofwaardigheid doen mee.

Welke rol speelt jouw persoonlijkheid?

Jouw persoonlijkheid is tijdens een debat zichtbaar. De één neemt gemakkelijk ruimte in, terwijl een ander terughoudender is. De één reageert snel, terwijl een ander eerst wil nadenken. Dat betekent niet dat er maar één goede debatstijl bestaat. Je hoeft geen luidruchtig of dominant persoon te worden om overtuigend te kunnen zijn. Wel helpt het wanneer je:

• Jouw standpunt durft uit te spreken.
• Rustig blijft wanneer je wordt tegengesproken.
• Niet voortdurend terugkrabbelt.
• Openstaat voor kritiek op jouw argumentatie.
• Duidelijk spreekt.
• Contact houdt met jouw gesprekspartner of publiek.

Overtuigend debatteren vraagt dus niet dat je iemand anders wordt. Het vraagt wel dat je zichtbaar maakt waar jij voor staat.

Hoge en lage status tijdens een debat

In de theaterwereld wordt gesproken over hoge en lage status. Dat gaat niet over maatschappelijke status, functie of positie. Het gaat over de manier waarop iemand zich gedraagt en presenteert. Iemand met een lage status kan zich bijvoorbeeld klein maken, weinig oogcontact maken, zacht spreken of onzeker reageren. Iemand met een hoge status neemt gemakkelijker ruimte in, maakt oogcontact, spreekt duidelijk en laat zien dat hij aanwezig is. Ook tijdens een debat speelt dat mee. Wanneer je jouw argumenten bijna verontschuldigend presenteert, kunnen ze minder krachtig overkomen. Andersom betekent hoge status niet dat je moet overheersen of dominant moet worden.

Het gaat om een stevige en geloofwaardige presentatie van jouw verhaal.

Welke rol spelen emoties tijdens een debat?

Een debat is niet uitsluitend rationeel. Ook gevoelens spelen een rol. Dat merk je vooral wanneer het onderwerp belangrijk voor je is of wanneer jouw overtuigingen, normen of waarden worden geraakt. Emotie is daarom niet automatisch verkeerd. Betrokkenheid kan jouw verhaal juist geloofwaardig maken. Het wordt problematisch wanneer de emotie de regie volledig overneemt. Bijvoorbeeld wanneer je:

• Boos wordt omdat iemand jou tegenspreekt.
• De ander persoonlijk aanvalt.
• Niet meer naar argumenten kunt luisteren.
• Steeds harder gaat praten.
• Jouw gelijk koste wat het kost wilt afdwingen.

De kunst is daarom niet om emotie uit te schakelen, maar om hoofd en hart met elkaar in evenwicht te houden.

Wanneer wordt debatteren een woordenstrijd?

Een debat kan ontaarden in een strijd waarin niemand meer werkelijk luistert. Het doel verschuift dan van een inhoudelijke gedachtewisseling naar winnen en verliezen. Je probeert niet meer duidelijk te maken waarom jij iets vindt, maar je probeert vooral de ander onderuit te halen. Op dat moment komt debatteren dicht bij redetwisten. Kenmerken daarvan zijn bijvoorbeeld:

• De ander voortdurend onderbreken.
• Op ieder detail reageren.
• De woorden van de ander verdraaien.
• Niet meer willen toegeven dat de ander ergens gelijk in heeft.
• Op de persoon spelen.
• Het debat vooral willen winnen.

Dan verdwijnt de inhoud steeds verder naar de achtergrond.

Wanneer wordt een debat een dialoog?

Een debat en een dialoog hebben een andere nadruk. Tijdens een debat worden standpunten tegenover elkaar gezet en verdedigd. Bij een dialoog staat het begrijpen van elkaars zienswijze sterker centraal. Dat betekent niet dat een debat geen open gesprek kan zijn. Integendeel. Een sterk debat wordt beter wanneer beide partijen werkelijk luisteren en bereid zijn hun eigen argumentatie kritisch te bekijken. Je kunt dus stevig verschillen van mening zonder dat het gesprek vijandig hoeft te worden.

Welke valkuilen zijn er bij debatteren?

Wie graag overtuigt, kan tijdens een debat gemakkelijk in een aantal valkuilen terechtkomen.

• Je denkt dat meer argumenten automatisch meer overtuigingskracht geven.
• Je luistert alleen om een tegenargument te bedenken.
• Je verwart stelligheid met duidelijkheid.
• Je wordt persoonlijk wanneer je inhoudelijk niet verder komt.
• Je wilt ieder tegenargument onmiddellijk weerleggen.
• Je geeft nooit toe dat de ander een goed punt heeft.
• Je probeert te winnen in plaats van jouw standpunt helder te maken.
• Je laat emoties de regie overnemen.

Een goed debat vraagt daarom niet alleen spreekvaardigheid. Zelfbeheersing, luisteren en kritisch naar jouw eigen argumentatie kijken zijn minstens zo belangrijk.

Kun je leren debatteren?

Debatteren bestaat uit vaardigheden die je kunt ontwikkelen. Je kunt leren om jouw standpunt scherper te formuleren, argumenten beter te ordenen, kritischer te luisteren en gerichter te reageren op tegenargumenten. Maar dat betekent niet dat debatteren alleen een techniek is. Wie uitsluitend technieken gebruikt om de ander te verslaan, mist een belangrijk onderdeel. Een goed debat vraagt ook respect voor de ander en bereidheid om werkelijk naar een andere zienswijze te luisteren. Daarmee wordt debatteren niet alleen een manier om invloed uit te oefenen. Het kan ook een manier zijn om jouw eigen gedachten te onderzoeken en scherper te krijgen.

Veelgestelde vragen over debatteren

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over debatteren, argumenteren en het voeren van een goed debat.

Wat is debatteren?

Debatteren is het uitwisselen en verdedigen van verschillende standpunten. Je onderbouwt jouw eigen zienswijze met argumenten en reageert op de argumenten van de ander.

Wat heb je nodig om goed te kunnen debatteren?

Je hebt een duidelijk standpunt, goede argumenten, luistervaardigheid, overtuigingskracht en het vermogen om rustig en inhoudelijk op tegenargumenten te reageren nodig.

Wat is het verschil tussen debatteren en discussiëren?

Bij beide zijn er verschillende standpunten. Een debat is doorgaans nadrukkelijker opgebouwd rond standpunten, argumenten en tegenargumenten. Een discussie kan vrijer verlopen en hoeft minder formeel te zijn.

Moet je tijdens een debat altijd proberen te winnen?

Nee. Je probeert jouw standpunt zo duidelijk en overtuigend mogelijk te verdedigen, maar een goed debat kan er ook toe leiden dat je jouw eigen zienswijze bijstelt of meer begrip krijgt voor het standpunt van de ander.

Zijn goede argumenten voldoende voor een sterk debat?

Nee. Goede argumenten zijn belangrijk, maar ook de manier waarop je ze overbrengt speelt een rol. Luisteren, reageren, helder formuleren, geloofwaardigheid en jouw houding bepalen mede hoe jouw verhaal wordt ontvangen.