home / persoonlijke ontwikkeling / stress / technostress digistress

Technostress en digistress op het werk

Binnen het bredere thema stress herkennen en verminderen gaat dit artikel over technostress en digistress op het werk. Digitale middelen maken ons werk gemakkelijker, maar kunnen ook zorgen voor extra druk, afleiding en voortdurende bereikbaarheid. Technostress en digistress kunnen bijdragen aan ziekteverzuim in organisaties. De scheiding tussen privé en werk is flinterdun geworden. Het gebruik van WhatsApp, e-mail en smartphones kan bijdragen aan stressfactoren bij werknemers.

Was het vroeger nog nieuws dat tante Alie van de huishoudtrap was gevallen, tegenwoordig volgen we oorlogen en bomaanslagen nagenoeg live via digitale media. Onze wereld is vergroot en dagelijks komt er een stroom van informatie op ons af.

Digitale diarree

De overdaad aan informatie werd door de directeur van een ziekenhuis betiteld als digitale diarree. Een manager van een productiebedrijf vertelde dat op zijn werk een WhatsApp-groep was ingesteld. Wanneer hij ’s avonds vrij was, kreeg hij voortdurend berichten die hij vervolgens las. Tot opeens bleek dat er een storing was in de productieomgeving. Het gevolg was dat de manager meteen in actie kwam op zijn vrije avond, ten koste van zijn nachtrust.

Hoe herken je informatieterreur?

De informatieterreur gaat maar door. Je krijgt voortdurend nieuws, e-mails, meldingen en berichten te verwerken.

Je kunt dit onder andere herkennen aan de volgende situaties:

• Je controleert jouw smartphone voortdurend op nieuwe berichten of nieuws.
• Jouw inbox bevat dagelijks grote hoeveelheden e-mails en cc-berichten van collega’s.
• WhatsApp-berichten in de avonduren verstoren jouw rust en nachtrust.
• Er ontstaan irritaties op de werkvloer door het gebruik van WhatsApp.
• Je meent altijd bereikbaar te moeten zijn.
• Er ontstaan conflicten of arbeidsconflicten door grievende digitale berichten.
• De grens tussen privé en werk vervaagt doordat je tijdens vrije dagen en vakanties e-mails blijft beantwoorden.

Wanneer vooral nieuwsberichten en de voortdurende informatiestroom je uit balans brengen, lees dan ook over overprikkeld raken door nieuws en negatieve informatie.

Waarom veroorzaakt voortdurende bereikbaarheid stress?

Voortdurende bereikbaarheid maakt het moeilijker om werkelijk afstand te nemen van het werk. Zelfs wanneer je niet aan het werk bent, kunnen jouw gedachten door een melding direct teruggaan naar een taak, probleem of collega.

Daardoor ontstaat er onvoldoende ruimte voor:

• Rust en herstel.
• Ongerichte vrije tijd.
• Aandacht voor jouw partner of gezin.
• Slapen zonder werkgerelateerde gedachten.
• Activiteiten die niets met het werk te maken hebben.
• Een duidelijke overgang tussen werktijd en privétijd.

Wanneer meerdere medewerkers dezelfde digitale druk ervaren, kan individuele digistress uitgroeien tot teamstress door werkdruk en gezamenlijke overbelasting.

Welke maatregelen kunnen organisaties nemen?

Gaandeweg zien we dat organisaties maatregelen nemen om de informatieterreur te lijf te gaan. Zij zien in dat voortdurende digitale bereikbaarheid kan leiden tot extra stressfactoren en zelfs burn-out.

Mailverbod bij werknemers door Volkswagen

Volkswagen stelde in 2011 een mailbeperking in voor een deel van de werknemers. Een half uur na werktijd stopte de mailserver met het doorsturen van e-mails naar mobiele apparaten. Een half uur voor werktijd werd de blokkade weer opgeheven.

De kern van deze maatregel was dat werknemers buiten werktijd niet voortdurend door zakelijke e-mails werden gestoord.

Afspraken over e-mail buiten werktijd

Ook andere organisaties hebben in het verleden afspraken gemaakt over e-mail en digitale bereikbaarheid buiten werktijd. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om:

• Geen e-mails versturen buiten de afgesproken werktijden.
• Niet verwachten dat medewerkers ’s avonds direct reageren.
• Zakelijke WhatsApp-groepen alleen gebruiken voor urgente situaties.
• Duidelijke afspraken maken over bereikbaarheid tijdens vrije dagen.
• Meldingen op telefoons en tablets buiten werktijd uitschakelen.
• Managers het goede voorbeeld laten geven.

Wat kun je zelf doen tegen technostress?

Organisaties hebben een belangrijke verantwoordelijkheid, maar je kunt ook zelf onderzoeken welke digitale gewoonten jouw stress verhogen. Je kunt bijvoorbeeld:

• Vaste momenten kiezen om jouw e-mail te controleren.
• Niet iedere melding direct openen.
• Werkgerelateerde meldingen buiten werktijd uitschakelen.
• Jouw telefoon tijdens gesprekken en maaltijden wegleggen.
• Afspraken maken over het gebruik van WhatsApp-groepen.
• De telefoon niet naast jouw bed leggen.
• Bewust periodes zonder nieuws en sociale media plannen.
• Duidelijk aangeven wanneer je wel en niet bereikbaar bent.

Dit vraagt om zelfmanagement en bewuste keuzes rond tijd en bereikbaarheid. Je bepaalt niet altijd welke berichten worden verzonden, maar je kunt wel onderzoeken hoe en wanneer je daarop reageert.

Het tijdperk #LEUK

We leven in het tijdperk #LEUK. We liken veel en we hebben veel vrienden, maar dan wel via Facebook. Verjaardagen vieren we niet meer, maar we vinden ze #LEUK. Onze aandacht springt heen en weer. We hebben geen focus en het blijft oppervlakkig. Er zit weinig diepgang in. We willen vertier en het mag geen moeite kosten. Onze relaties boeten in aan kwaliteit en onze bezigheden vragen weinig betrokkenheid en toewijding van ons. De bezieling is eruit. Sommige mensen missen dat en krijgen er last van.

De digitale wereld is er helemaal op ingericht om onze aandacht op te eisen. Wanneer je dat voor jezelf wilt beperken, zul je keuzes moeten maken.

Hoe maak je digitale bereikbaarheid bespreekbaar?

Technostress is niet alleen een individueel probleem. Wanneer de organisatie verwacht dat medewerkers steeds bereikbaar zijn, zijn gezamenlijke afspraken nodig. Bespreek binnen het team of de organisatie:

• Welke berichten werkelijk urgent zijn.
• Wanneer medewerkers geacht worden bereikbaar te zijn.
• Welke communicatiekanalen waarvoor worden gebruikt.
• Of e-mails tijdens de avond en het weekend nodig zijn.
• Hoe medewerkers ongestoord kunnen werken.
• Welke afspraken gelden tijdens vakanties en vrije dagen.
• Wie verantwoordelijk is bij storingen en calamiteiten.
• Hoe de leiding zelf met bereikbaarheid omgaat.

Duidelijke afspraken voorkomen dat iedere medewerker zelf moet raden wanneer reageren noodzakelijk is. Ze helpen bovendien om de grens tussen werk en privé opnieuw zichtbaar te maken.

Veelgestelde vragen over technostress en digistress

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over digitale werkdruk, bereikbaarheid en stress door e-mail, smartphones en WhatsApp.

Wat is technostress?

Technostress is stress die ontstaat door het gebruik van digitale technologie. Denk aan storingen, complexe systemen, voortdurende meldingen, informatie-overbelasting en de verwachting dat je steeds bereikbaar bent.

Wat is het verschil tussen technostress en digistress?

De begrippen worden vaak door elkaar gebruikt. Technostress legt de nadruk op spanning door technologie. Digistress verwijst breder naar stress door digitale communicatie, informatie en bereikbaarheid.

Kan WhatsApp op het werk stress veroorzaken?

Ja. Vooral wanneer berichten buiten werktijd binnenkomen, onduidelijk is wanneer je moet reageren of gevoelige onderwerpen via korte berichten worden besproken.

Hoe voorkom je dat werk jouw vrije tijd binnendringt?

Maak afspraken over bereikbaarheid, schakel werkmeldingen uit, controleer e-mail op vaste tijden en communiceer duidelijk wanneer je niet beschikbaar bent.

Wat kan een werkgever tegen technostress doen?

Een werkgever kan duidelijke afspraken maken over bereikbaarheid, communicatiekanalen, e-mail buiten werktijd, vervanging bij afwezigheid en ongestoord werken.