home / persoonlijke ontwikkeling / veranderingen / rouwcoaching / rouwgevoelens / emotie gevoel rouw

Emoties en gevoelens in het rouwproces

Misschien denk je bij rouw vooral aan het overlijden van een dierbare. Dat is ook wat de meeste mensen als eerste voor zich zien. Maar rouw is breder dan dat. Op de hoofdpagina over rouwgevoelens lees je wat rouwgevoelens in de basis zijn en hoe intens en wisselend die kunnen zijn. In dit artikel zoom ik verder in op emoties en gevoelens bij verschillende soorten verlies.

Wat is het verschil tussen emotie en gevoel bij rouw?

Wanneer je te maken krijgt met rouw, lopen emoties en gevoelens vaak door elkaar heen. Toch zit er een verschil tussen beide. Emoties zijn vaak direct en intens. Ze komen op, soms onverwacht, en kunnen je overspoelen. Denk aan verdriet, boosheid of angst. Ze zijn er ineens en kunnen net zo plotseling weer afnemen. Rouwgevoelens heb ik beschreven in een afzonderlijk artikel. Ze kleuren hoe je naar jezelf en de wereld kijkt. Denk aan een blijvend gevoel van gemis, leegte of onzekerheid. In rouw wisselen emoties en gevoelens elkaar af en lopen ze door elkaar heen. 

Wat voel je bij het verlies van een baan?

Het verlies van een baan kan een gevoel van onzekerheid creëren (lees ook: rouwproces bij ontslag). Jouw inkomen geeft jou zekerheid en vastigheid. Als dit ineens wegvalt voel je je onzeker. Zelfs paniek kan zich laten zien. Want hoe moet het met ons gezin, kunnen we ons huis nog wel betalen? Allemaal aspecten die door onzekerheid worden getriggerd. Het verlies van jouw werk kan ook een gebrek aan zelfvertrouwen geven. Vragen als: ik ben toch goed in mijn werk? Of de vraag: waarom krijg ik ontslag en niet mijn collega die nog maar kort bij het bedrijf werkt? kunnen jouw zelfvertrouwen flink ondermijnen. Maar ook juist boosheid en agressie oproepen. Je vindt het oneerlijk dat jouw collega mag blijven en jij niet. Ook angst kan een rol gaan spelen. Waar vind ik een baan en ben ik niet te oud? Hoe moet het allemaal in de toekomst? Emoties en gevoelens die een grote rol kunnen spelen in het rouwproces, want ook dat is het verlies van een baan. Een rouwproces!

Verlies van gezondheid

Verlies van gezondheid heeft een grote invloed op iemands leven. Je kunt vaak niet meer doen wat je gewend was. Je moet jouw levensstijl aanpassen. Dat geldt zowel privé als voor jouw werkzame leven. Soms is werken zelfs helemaal niet meer aan de orde.

Verlies van gezondheid kan komen door een ziekte of een ongeval. Ook versta ik hieronder het rouwproces door het verlies van jouw uiterlijk. Je hebt het moeilijk met jouw veranderde uiterlijk door het ouder worden of je hebt een lichaamsdeel verloren door amputatie. Ook hieronder valt de rouw die veroorzaakt wordt door minder vitaliteit door ouderdom. Je kunt bijvoorbeeld moeilijk accepteren dat je huishoudelijke taken minder goed of minder snel kunt uitvoeren of het onderhoud van jouw tuin, die altijd jouw lust en leven was, zorgt nu voor een grote opgave. Het valt je steeds zwaarder maar dat vind je moeilijk te accepteren. En ook het verlies van gezondheid door sportblessures horen in deze categorie. Je bent gefixeerd geweest om een carrière in de sport te maken. Door blessures valt deze mogelijkheid weg. Je wordt gedwongen na te denken welke richting je nu op wilt gaan. Vaak wordt hier niet of nauwelijks over nagedacht. Dat komt pas aan bod na jouw sportcarrière. Maar helaas is het nu heel anders gelopen.

Gevoelens van verdriet, opstandigheid en boosheid spelen bij verlies van gezondheid vaak een grote rol. Ook boosheid naar jouw omgeving kan meespelen. Soms is aan de buitenkant niets te zien. En wat niet te zien is, is er ook niet redeneert de buitenwacht vaak. Het is jammer dat er zo gedacht wordt. De buitenwereld ziet vaak niet wat zich thuis binnen de vier muren afspeelt. Dat geeft vaak gevoelens van frustratie over het onbegrip dat je ervaart. Acceptatie van jouw verlies is hier vaak erg moeilijk. Ook een gevoel van minderwaardigheid zie je veel in deze categorie. Zeker als er een afkeuringsprocedure bijkomt kun je het gevoel krijgen niet meer mee te tellen. Ook hier doorloop je een intens rouwproces. Ziekte en verlies van gezondheid overkomen je. Vaak zijn er klachten die horen bij een veel hogere leeftijdscategorie. Angst speelt ook vaak een grote rol bij verlies van gezondheid. Hoe ga je weer een plekje vinden in onze maatschappij? Wat kan ik nog en wat zou ik nog willen zijn grote vragen in dit rouwproces. En hoe ga ik de weg vinden om dit doel te bereiken? Maar allereerst moet je de moed in jezelf vinden. De moed om ervoor te gaan en de angst los te laten.

Wat voel je bij een echtscheiding of relatiebreuk?

Een echtscheiding of het beëindigen van een relatie is zeker niet eenvoudig (echtscheiding is rouwproces). Dit heeft vaak nogal wat consequenties. Als er kinderen zijn worden ook zij erin betrokken. En ook al wordt het geen vechtscheiding, dan nog heeft dit enorm veel impact. Allereerst is er natuurlijk het verdriet. Je bent met de allerbeste bedoelingen aan deze relatie begonnen. Als je dan, al dan niet in overleg, moet constateren dat de relatie niet of niet meer werkt dan geeft dit verdriet. Zelfs als je degene bent die de relatie beëindigt. Ben je altijd de zorgende partner geweest dan komt daar ook nog veel onzekerheid bij. Moet ik een baan zoeken? Kan ik dat wel? Wat zijn voor mij de financiële consequenties? Kan ik hier blijven wonen? Zo nee, waar vind ik mijn nieuwe stekje? Zijn er al meer relaties misgegaan, dan kun je ook erg aan jezelf gaan twijfelen. Ben ik wel geschikt voor een relatie? Maar ook hier kunnen gevoelens van boosheid en agressie de kop opsteken. Zeker als er sprake is van ontrouw of overspel is het moeilijk redelijk te blijven. Als je kinderen hebt, dan is het belangrijk altijd het belang van het kind voorop te stellen. Zorg dat jouw kind(eren) nooit de dupe worden van het beëindigen van een relatie en gebruik ze zeker niet als inzet. Makkelijker gezegd dan gedaan weet ik. Zeker als jouw gevoel van eigenwaarde is aangetast. Ook gevoelens van jaloezie kunnen hier een rol spelen. Zeker als de ex-partner al, of al snel, weer een nieuwe relatie heeft.

Welke gevoelens horen bij andere vormen van verlies?

Hieronder versta ik het verlies van dierbare spullen door brand of diefstal. Of het verlies van jouw vertrouwde omgeving door brand, (gedwongen)verhuizing, het gedwongen verlaten van jouw land omdat het daar niet veilig is. Ook hier speelt de emotie verdriet een grote rol. Al dit verlies is onvervangbaar. Foto’s van jouw overleden oma die verdwenen zijn, het eerste asbakje dat jouw kind voor jou gekleid heeft, de bruidsjurk van jouw moeder, deze spullen krijg je niet meer terug. Dit geldt ook als je huis en haard moet verlaten door een onveilige leefsituatie of als je door bijvoorbeeld schulden jouw huis niet meer kunt betalen. Je kunt echter ook gevoelens van boosheid, onmacht en opstandigheid ervaren. Boos op de veroorzakers van dit leed. Maar je kunt jouw boosheid of agressie aan niemand kwijt.

Hoe ga je om met verlies en rouw?

Als er iets dierbaars van je wegvalt, zul je dit verlies moeten verwerken. Dat is geen gemakkelijke opgaaf. Vaak heb je het idee dat niemand je begrijpt of in ieder geval dat iemand je echt begrijpt. Dat heeft een isolerende werking: Het gevoel hebben dat je er alleen voorstaat. Je voelt je op een eilandje. Jouw leven staat op de kop, want jouw houvast is uit jouw leven verdwenen. Je zult door jouw verlies jouw toekomstperspectief moeten bijstellen. Door een verlies kan jouw gevoel van eigenwaarde behoorlijk worden aangetast. Belangrijk is dat je blijft geloven in jezelf! Bij dit proces is het van wezenlijk belang dat je iemand hebt die je echt begrijpt zonder hier een waardeoordeel aan te geven. Alleen dan kun je stappen vooruitzetten en werken aan jouw veranderde toekomstbeeld.

Waarom begrijpt je omgeving je vaak niet?

Misschien herken je het wel: jouw wereld staat stil, terwijl de wereld om je heen doorgaat. Mensen om je heen bedoelen het vaak goed, maar weten niet wat ze moeten zeggen. En juist daardoor zeggen ze soms dingen die pijn doen. Ik hoor vaak zinnen als: ‘het leven gaat verder’, ‘je moet het een plekje geven’ of ‘het komt wel goed’. Misschien heb je ze zelf ook gehoord. Het zijn wat we noemen dooddoeners. Niet omdat mensen je willen kwetsen, maar omdat ze zich geen raad weten met jouw verdriet. Lees ook: wat is troosten?

De buitenwereld ziet vaak niet wat er vanbinnen gebeurt. Rouw speelt zich voor een groot deel af aan de binnenkant. Gedachten, herinneringen, gevoelens - het is voor een ander niet zichtbaar. En wat je niet ziet, is lastig te begrijpen.

Dat kan een gevoel van eenzaamheid versterken. Alsof jij de enige bent die dit zo voelt. Alsof niemand je echt begrijpt. Maar dat betekent niet dat jouw gevoel niet klopt. Het betekent vooral dat rouw moeilijk uit te leggen is aan iemand die het zelf niet zo heeft ervaren.

Veelgestelde vragen – FAQ

Hieronder beantwoord ik een aantal vragen die ik vaak hoor over emoties en gevoelens in het rouwproces.

Zijn mijn rouwgevoelens normaal?

Ja. Rouw kent geen standaard. Wat jij voelt, hoe heftig of verwarrend ook, hoort bij jouw proces.

Waarom wisselen mijn emoties zo snel?

Omdat rouw geen rechte lijn is. Je kunt op één dag meerdere gevoelens ervaren. Dat is niet vreemd, dat is juist kenmerkend voor rouw.

Waarom begrijpt mijn omgeving mij niet?

Omdat rouw zich grotendeels vanbinnen afspeelt. Mensen zien jouw binnenwereld niet en weten vaak niet hoe ze moeten reageren.

Kan rouw ook lichamelijk voelbaar zijn?

Ja. Vermoeidheid, spanning, pijn of concentratieproblemen komen vaak voor bij rouw.

Hoe ga ik om met intense emoties?

Door ze niet weg te drukken, maar ze stap voor stap toe te laten. En door erover te praten met iemand die je vertrouwt.