home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / scherpzinnig / betweter

Betweter of wijsneus: weet jij het altijd beter?

Betweter of wijsneus: ben jij dat of zeggen anderen dat jij dat bent? Dat is niet positief. Tenminste, zo zou ik dat niet ervaren. Betweterigheid kan een valkuil zijn wanneer scherpzinnig zijn bij jou past. Je ziet snel wat er speelt, doorziet zaken misschien eerder dan anderen en hebt een scherpe analyse. Alleen kun je daarin doorslaan. In dit artikel ga ik in op de valkuil van betweterigheid. Wat is het? Waar komt het vandaan? En wat kun je ermee?

Wat is het verschil tussen scherpzinnig en betweterig zijn?

Scherpzinnigheid is een kwaliteit. Je ziet snel verbanden, doorziet situaties en kunt soms in korte tijd een analyse maken waar een ander langer voor nodig heeft. Misschien zie jij het probleem al aankomen terwijl anderen nog bezig zijn te ontdekken dat er überhaupt een probleem is. Dat kan bijzonder waardevol zijn.

Betweterig wordt het wanneer jouw scherpzinnigheid niet alleen iets zegt over wat jij ziet, maar ook over hoe jij met anderen omgaat. Je laat voortdurend merken dat jij het beter weet. Je corrigeert, verbetert, discussieert en geeft de ander nauwelijks ruimte om zelf tot een inzicht te komen. Jouw scherpte wordt dan geen bijdrage meer maar een wapen.

Het verschil zit dus niet in de vraag of je gelijk hebt. Misschien heb je inderdaad vaak gelijk. De vraag is wat je met dat gelijk doet. Gebruik je jouw inzicht om iets verder te helpen of vooral om te bewijzen dat jij het eerder, sneller of beter hebt gezien?

Klopt het beeld dat anderen van jou hebben?

Herken jij jezelf in deze kenmerken? Vind je het vervelend om dat te horen? Komt het hard binnen? Dan wordt het tijd om daar wat aan te gaan doen. Belangrijke vraag dus: klopt het beeld dat hier wordt neergezet, zij het wellicht in een andere gradatie? Of zeg je: dit wordt mij gewoon ook aangepraat door mijn omgeving?

Johan vertelde: 'Ze vinden mij snel een betweter op mijn werk maar ik loop er ook tegenaan dat ik bijzonder snel kan schakelen en zonder arrogant te willen zijn is het zo dat ik gewoon ook vaak gelijk heb en dat anderen dat niet direct zien of daar onzeker van worden.' Dan is de vraag: hoe leer jij hiermee omgaan op een andere manier dan je nu doet?

Want het kan werkelijk zo zijn dat jij sneller schakelt. Misschien heb je iets al door voordat de rest van het team zover is. Dan hoef je jezelf niet dommer voor te doen. Maar jouw snelheid ontslaat je niet van de opdracht om aansluiting te houden bij de mensen om je heen.

Waarom is betweterigheid een valkuil?

Weet je dat betweterigheid een valkuil is? Er ligt een sterke kwaliteit aan ten grondslag. Alleen je bent doorgeslagen. Kwaliteiten die bij de betweter horen zijn scherpzinnigheid en aanwezig en profilerend zijn. Je ziet snel wat er gebeurt, hebt vaak een duidelijke gedachte en laat jezelf gemakkelijk horen.

Dat kan krachtig zijn. Maar zodra jouw inbreng voortdurend de vorm krijgt van corrigeren, verbeteren of aantonen dat jij het beter weet, verandert de kwaliteit. Mensen horen jouw scherpe inzicht dan steeds minder en ervaren vooral jouw manier van brengen.

Dat is jammer. Want misschien heb je werkelijk iets waardevols te zeggen. Alleen komt jouw boodschap niet meer binnen omdat de ander zich eerst moet verdedigen tegen jouw toon, jouw bewijsdrang of jouw neiging om er een wedstrijd van te maken.

Waarom kan betweterigheid anderen onzeker maken?

Omdat de ander voortdurend het gevoel kan krijgen dat zijn inbreng niet goed genoeg is. Een kleine verspreking wordt gecorrigeerd. Een gedachte wordt onmiddellijk van tegenargumenten voorzien. Een voorstel wordt niet eerst onderzocht maar meteen verbeterd. Voor je het weet denkt iemand: laat maar, hij weet het toch beter.

Dat is een belangrijk signaal. Want wanneer mensen zich terugtrekken uit het gesprek, heb je misschien wel de discussie gewonnen maar verlies je hun inbreng. Ze gaan niet meer met je sparren. Ze vertellen minder. Ze wachten af. Niet omdat jij noodzakelijk ongelijk hebt, maar omdat er weinig ruimte meer wordt ervaren om zelf iets te onderzoeken of te zeggen.

Ook kan jouw snelheid mensen onzeker maken. Jij bent misschien alweer drie stappen verder terwijl de ander nog bezig is met stap één. Wanneer je dan doet alsof die ander het allang had moeten begrijpen, vergroot je de afstand. Scherpzinnigheid wordt dan niet inspirerend maar intimiderend.

Kan betweterigheid onzekerheid verbloemen?

Een andere gedachte is dat de betweter zijn manier van communicatie gebruikt om eigen onzekerheid te verbloemen. De wijze van communicatie stoot dan juist mensen af. Betweterigheid is dan een soort verdedigingsmechanisme geworden.

Wie zelf onzeker is, kan veel behoefte krijgen om te bewijzen dat hij het wél weet. Gelijk hebben wordt dan belangrijk. Een fout toegeven voelt gevaarlijk. Gecorrigeerd worden komt hard binnen. Je zet jezelf daarom stevig neer, discussieert en probeert te voorkomen dat de ander een gat in jouw verhaal vindt.

Maar daarmee bereik je vaak precies het tegenovergestelde. Hoe harder jij probeert te bewijzen dat jij deskundig, slim of zeker bent, hoe sterker anderen misschien jouw bewijsdrang gaan voelen. Ze ervaren niet alleen jouw kennis maar ook jouw behoefte om te laten zien dat je die kennis hebt.

Waarom zijn betweters op de werkvloer lastig?

Ook op de werkvloer komen betweters voor en vaak worden ze geschaard onder de categorie lastige medewerkers:

• Ze weten het doorgaans beter dan de leiding.
• Ze zijn het zelden met de leiding eens.
• Ze hadden het altijd net eerder doorzien dan een ander.
• Ze zijn een ander graag te wijs af.
• Anderen voelen zich snel bekritiseerd en kunnen daardoor onzeker worden of twijfelen aan zichzelf.
• Anderen hebben soms geen weerwoord hierop en denken: laat maar.
• Het kan leiden tot verstoorde verhoudingen.

Het lastige is dat er onder het gedrag best een scherpe waarneming kan zitten. Misschien ziet de medewerker inderdaad iets wat de leiding mist. Misschien heeft hij een terecht kritiekpunt. Dan zou het zonde zijn wanneer de inhoud verloren gaat omdat iedereen inmiddels alleen nog maar denkt: daar heb je hem weer.

De uitdaging is dus niet om zo iemand monddood te maken. De uitdaging is om de scherpe inbreng bruikbaar te houden zonder dat ieder gesprek verandert in een wedstrijd over wie de slimste is.

Hoe ga je om met een betweter?

Even een andere invalshoek: hoe ga je met betweters om? Ook voor leidinggevenden een belangrijke vraag. Gebruik je dezelfde communicatiestijl als de betweter? Of probeer je het gesprek op een gelijkwaardige en respectvolle manier aan te gaan?

Een kleine tip. Confrontaties aangaan met de betweter hebben weinig zin. Woordenstrijd en redetwisten zijn wapens die de betweter altijd bij zich heeft. Hij of zij is gewend om ze te hanteren. Wat ze moeilijk vinden is luisteren. Ze gaan liever de discussie met je aan. Een kleine verspreking en je wordt meteen gecorrigeerd. Zodra je erop hapt, heeft de betweter zijn zin. Dan kan hij of zij met jou de strijd aangaan.

Daarom: wees helder en duidelijk en laat je niet verleiden tot discussie. Geef aan wat je hoort, wat je nodig hebt en waar jouw grens ligt. Je hoeft niet ieder argument te weerleggen. Soms is het voldoende om niet mee te doen aan de wedstrijd.

Hoe gebruik je jouw scherpzinnigheid zonder de wijsneus uit te hangen?

Door eerst te onderzoeken wat jouw bijdrage werkelijk nodig heeft. Moet je dit corrigeren? Moet je nu meteen laten zien dat jij het anders ziet? Is het werkelijk belangrijk dat de ander weet dat jij dit gisteren ook al bedacht had? Of kan jouw inzicht op een andere manier worden ingebracht?

Een belangrijke tegenbeweging is luisteren. Niet luisteren totdat je een gaatje hoort waarin jij jouw eigen antwoord kunt stoppen, maar werkelijk luisteren naar wat de ander probeert te zeggen. Misschien komt iemand uiteindelijk tot precies dezelfde conclusie als jij wanneer je hem wat ruimte geeft.

Je kunt ook vragen stellen in plaats van meteen verbeteren. 'Hoe kijk jij hiernaar?' 'Wat maakt dat je tot deze conclusie komt?' 'Zullen we ook deze mogelijkheid eens bekijken?' Jouw scherpzinnigheid verdwijnt daar niet van. Integendeel. Je gebruikt haar dan om een gesprek verder te brengen in plaats van het onmiddellijk naar jouw gelijk toe te trekken.

En soms moet je verdragen dat iemand iets op zijn eigen manier ontdekt. Zelfs wanneer jij het al wist. Dat kan voor een betweter behoorlijk lastig zijn. Maar een ander hoeft niet voortdurend via jouw hoofd tot zijn conclusies te komen.

Ontwikkeldoelen wanneer betweterigheid jouw valkuil is

• Jouw scherpzinnigheid inzetten zonder voortdurend anderen te corrigeren, verbeteren of jouw gelijk te bewijzen.
• Meer luisteren en ruimte geven zodat anderen zelf kunnen nadenken, reageren en tot conclusies komen.
• Een verschil van inzicht leren verdragen zonder ieder gesprek te veranderen in woordenstrijd of redetwisten.

Veelgestelde vragen over betweters en betweterigheid

Betweterigheid gaat niet over veel weten. Het gaat vooral over wat je met jouw kennis, inzicht en scherpte doet in het contact met anderen. Je kunt bijzonder scherpzinnig zijn zonder voortdurend de wijsneus uit te hangen.

Wat betekent betweter?

Een betweter is iemand die vaak meent het beter te weten, anderen gemakkelijk corrigeert of verbetert en moeite kan hebben om een ander standpunt of een eigen fout toe te geven.

Is een betweter altijd iemand die werkelijk veel weet?

Nee. Betweterigheid zegt vooral iets over gedrag en communicatie. Maar er kan wel degelijk een sterke kwaliteit onder liggen, zoals scherpzinnigheid, snel kunnen schakelen of een situatie snel doorzien.

Waarom vinden mensen een betweter irritant?

Omdat ze zich gemakkelijk gecorrigeerd, bekritiseerd of niet serieus genomen voelen. Wanneer iemand voortdurend laat merken dat hij het beter weet, kan de ander uiteindelijk afhaken en denken: laat maar.

Kan betweterigheid uit onzekerheid voortkomen?

Ja. Betweterigheid kan een manier zijn om onzekerheid te verbloemen. Gelijk hebben en deskundigheid bewijzen worden dan belangrijk omdat toegeven dat je iets niet weet of fout hebt kwetsbaar voelt.

Wat is het belangrijkste leerdoel voor een betweter?

Jouw scherpzinnigheid zo inzetten dat anderen er iets aan hebben. Luister meer, geef ruimte, corrigeer niet alles en maak van een verschil van inzicht niet automatisch een woordenstrijd die jij moet winnen.