Temperamentvol: intens voelen en krachtig reageren
Ben je vol temperament of zeggen anderen dat je dat bent? Dan wordt vaak bedoeld dat je intens, vurig of geestdriftig kunt reageren. Toch is dat maar een deel van het verhaal. Temperament gaat ook over jouw aard, jouw gemoed en de manier waarop je van binnenuit reageert. Het is echt een kwaliteit in hoe je denkt en voelt. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat temperamentvol zijn daarom niet alleen over zichtbaar vuur, maar over de kracht en intensiteit waarmee jouw aard zich laat zien.
Wat betekent temperamentvol zijn?
Wanneer iemand wordt aangeduid als temperamentvol, bedoelt men vaak dat iemand enthousiast en geestdriftig overkomt, heftig of intens kan reageren en een zekere vurigheid laat zien. Ik noem een aantal kenmerken die vaak met temperamentvol worden verbonden:
- Je komt enthousiast en geestdriftig over.
- Je kunt hevig, heftig en intens reageren.
- Je kunt innig zijn.
- Je kunt vurig en fel reageren.
- Je kunt opgewonden of gepassioneerd zijn.
- Je kunt soms onstuimig, impulsief of lichtgeraakt reageren.
Ook in onze taal komen we het woord tegen. Een voorbeeld is de uitdrukking: "Nu moet je even temperen." Dat betekent: even dimmen, matigen, dempen, verminderen, verzachten of afzwakken. In feite zeggen we dan: laat dat temperament nu maar even wat minder zien. Hoewel ik begrijp dat temperamentvol vaak zo wordt omschreven, vind ik dat een te eenzijdige benadering.
Wat is temperament eigenlijk?
Om uit te leggen waarom de gangbare beschrijving van temperamentvol te beperkt is, ga ik terug naar de vraag wat temperament eigenlijk is. Met temperament wordt jouw karakter, aard of natuurlijke gemoed aangeduid. Het gaat dus niet alleen over hoeveel vuur je zichtbaar laat zien, maar over de manier waarop jouw aard van nature reageert.
In de klassieke temperamentenleer worden vier temperamenten onderscheiden: sanguinisch, flegmatisch, cholerisch en melancholisch. Ik zal ze kort omschrijven.
De cholericus
De cholericus vergelijk ik met onze beschrijving van het vuurtype. Het temperamentvolle uit zich vooral naar buiten en deze mensen worden innerlijk gedreven door vuur.
De sanguinicus
De sanguinicus vergelijk ik met onze beschrijving van het luchttype. Ze hebben een sterke behoefte aan vrijheid, zijn denkers en passen zich vaak snel aan.
De flegmaticus
De flegmaticus vergelijk ik met onze beschrijving van het watertype. Ze zijn gevoelig, gericht op de medemens, kunnen goed luisteren en hebben invoelingsvermogen.
De melancholicus
De melancholicus vergelijk ik met onze beschrijving van het aardetype. Ze houden van zekerheid en duidelijkheid, hebben oog voor details, zijn behoudend en kunnen soms moeite hebben met veranderingen.
Kun je introvert en toch temperamentvol zijn?
In feite heeft ieder mens temperament. Daarom vind ik het onterecht om alleen de extraverte mens als temperamentvol aan te duiden. Een extravert mens kan enthousiasme en intensiteit gemakkelijker zichtbaar naar buiten brengen, terwijl een introvert mens net zo intens kan voelen maar dat minder snel laat zien.
Temperamentvol betekent dus niet automatisch luid, aanwezig of uitbundig. Ook iemand die rustig overkomt, kan van binnen een sterk gevoelsleven, een krachtige overtuiging of veel passie ervaren. Het verschil zit dan vooral in de manier waarop dat temperament naar buiten komt.
Wat is het verschil tussen temperamentvol en vurig of fel?
Vurig en fel zijn kunnen onderdeel zijn van een temperamentvolle aard, maar ze zijn niet hetzelfde. Vurigheid gaat sterker over hartstocht, gedrevenheid en de kracht waarmee je ergens voor gaat. Felheid gaat meer over de scherpte en intensiteit waarmee je reageert. Temperament is breder: het gaat om jouw natuurlijke aard en de manier waarop gevoelens en reacties zich bij jou ontwikkelen.
Je kunt dus temperamentvol zijn zonder voortdurend fel te reageren. Bij de een zie je temperament vooral terug in enthousiasme en passie, bij de ander juist in gevoeligheid, bedachtzaamheid of sterke innerlijke beleving.
Waar zit de kracht van een temperamentvol mens?
De kracht van temperament zit in levendigheid en intensiteit. Je beleeft dingen niet half. Wanneer iets je raakt, enthousiast maakt of werkelijk belangrijk voor je is, zit daar energie in. Dat kan anderen meenemen, beweging brengen en zorgen dat jouw betrokkenheid voelbaar is.
Juist omdat jouw reacties van binnenuit komen, kun je bezield en authentiek overkomen. Je laat merken dat iets ertoe doet. Temperament geeft kleur aan jouw persoonlijkheid. De kunst is niet om die kleur weg te temperen, maar om te leren wanneer jouw intensiteit kracht geeft en wanneer zij te veel wordt.
Wanneer slaat temperament door?
Zoals bij iedere kwaliteit kan ook temperament doorschieten. Intensiteit kan dan veranderen in heftigheid. Je reageert sneller dan je eigenlijk wilt, wordt lichtgeraakt, onstuimig of impulsief en hebt moeite om jouw reactie te doseren. Waar jouw vuur normaal energie geeft, kan het dan juist spanning veroorzaken.
Temperen betekent in dat geval niet dat je minder jezelf moet worden. Het gaat erom dat je ruimte krijgt tussen wat je voelt en hoe je erop reageert. Je mag vurig zijn zonder dat iedere irritatie een uitbarsting wordt en je mag intens voelen zonder dat anderen voortdurend door jouw reactie worden overweldigd.
Hoe krijg je jouw temperament in kaart?
Wil je inzicht in jouw temperament? Of wil je weten wat jouw aard en karakter is? Daar zijn verschillende methoden voor. Het belangrijkste is niet welk etiket je krijgt, maar wat zo'n indeling je helpt begrijpen over jouw natuurlijke manier van reageren.
Vuur, water, aarde en lucht
Een hulpmiddel om eigenschappen en persoonskenmerken te verkennen is de typering vuur, water, aarde en lucht. De verschillende typen leggen andere accenten in hoe iemand reageert, denkt, voelt en handelt. Zo kun je onderzoeken welke beschrijving het dichtst bij jouw natuurlijke aard ligt.
DISC en de vier kleuren
Een andere methode is de DISC-persoonlijkheidsanalyse. Daarbij wordt gekeken naar Dominant, Invloed, Stabiel en Consciëntieus gedrag. Ook zo'n model kan woorden geven aan verschillen tussen mensen, maar het blijft een hulpmiddel om jezelf beter te begrijpen.
Is temperamentvol zijn voor jou een uitdaging?
Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je houdt jouw gevoelens sterk onder controle, laat weinig zien en vindt heftige reacties van andere mensen al snel overdreven. Dan kan temperamentvol zijn voor jou een uitdaging zijn.
Dat betekent niet dat je luider of explosiever moet worden. Het kan juist gaan om iets meer ruimte geven aan enthousiasme, passie en gevoel. Laat eens merken wanneer iets je werkelijk raakt of waar je warm voor loopt. Temperament ontwikkelen betekent niet jezelf opblazen, maar iets meer zichtbaar maken van wat er van binnen leeft.
Welke ontwikkeldoelen passen bij temperamentvol zijn?
Wanneer je temperamentvol bent, hoef je jouw intensiteit niet kleiner te maken. De ontwikkeling zit vooral in leren doseren zonder jouw levendigheid en passie kwijt te raken.
- Jouw intensiteit uiten zonder anderen te overweldigen.
- Ruimte nemen tussen wat je voelt en hoe je erop reageert.
- Jouw temperament benutten als kracht zonder dat vurigheid omslaat in heftigheid.
Eigenschappenanalyse: rapport en webinar
Wil je beter zicht krijgen op jouw kwaliteiten, persoonskenmerken en valkuilen? Met de eigenschappenanalyse krijg je een rapport. Daarnaast kun je een webinar van een uur bekijken waarin de analyse en het rapport worden uitgelegd.
E-books over talenten, kwaliteiten en valkuilen
Wil je verder de diepte in? In mijn e-books over talenten, kwaliteiten en valkuilen krijg je woorden voor wat jou van nature typeert, waar jouw kracht ligt en wat er gebeurt wanneer een kwaliteit doorschiet.
Veelgestelde vragen over temperament
Temperament wordt vaak direct gekoppeld aan heftigheid of extraversie, terwijl het begrip veel breder is. Daarom nog vijf aanvullende vragen.
Heeft ieder mens een temperament?
Ja. Temperament verwijst naar jouw natuurlijke aard en manier van reageren. De vorm verschilt alleen sterk per persoon. Bij de een zie je die direct aan de buitenkant, terwijl een ander veel meer van binnen beleeft.
Is temperament hetzelfde als karakter?
De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar karakter is breder. Temperament gaat vooral over jouw natuurlijke manier van reageren en beleven. Karakter omvat daarnaast ook andere eigenschappen, waarden en patronen die jou als persoon kenmerken.
Is temperamentvol altijd positief?
Nee. Als kwaliteit geeft temperament levendigheid, intensiteit en betrokkenheid. Wanneer het doorschiet, kan diezelfde intensiteit veranderen in heftigheid, impulsiviteit of lichtgeraaktheid.
Kun je jouw temperament veranderen?
Je natuurlijke aard verandert niet zomaar, maar je kunt wel leren hoe je ermee omgaat. Je kunt jouw reacties beter herkennen, leren doseren en ontdekken in welke situaties jouw temperament kracht geeft of juist extra aandacht vraagt.
Waarom wordt vooral een uitbundig persoon temperamentvol genoemd?
Omdat zichtbaar temperament gemakkelijker opvalt. Wie enthousiast, fel of expressief reageert, wordt sneller temperamentvol genoemd dan iemand die dezelfde intensiteit vooral van binnen ervaart. Dat betekent niet dat de rustige persoon minder temperament heeft.
Temperamentvol zijn in balans
Temperamentvol zijn in balans betekent dat jouw intensiteit zichtbaar en voelbaar mag zijn zonder dat zij met je op de loop gaat. Je hoeft jouw vuur niet uit te zetten. Je leert het zo te gebruiken dat het warmte, beweging en bezieling geeft in plaats van dat je jezelf of anderen eraan brandt.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 10-11-2017
Update: 12 augustus 2026.
