Achterbaks: irriteert jou dat?
Achterbaks gedoe: heb je daar een hekel aan? Vind je het vervelend als mensen niet eerlijk zijn of op een huichelachtige wijze met je omgaan? Dat kan veel zeggen over jouw kernkwaliteit eerlijk zijn. Wanneer openheid en eerlijkheid belangrijk voor je zijn, kan achterbaks gedrag behoorlijk schuren. In dit artikel ga ik in op de vraag: wat is achterbaks?
Definitie en betekenis
Aan de hand van wat criteria omschrijf ik wat achterbaks is.
- Een eerste kenmerk is toch wel dat het niet open is. Er is geen open communicatie, er wordt niet precies gezegd wat de bedoeling is of wat van jou verwacht wordt. Er gebeuren zaken achter jouw rug om die ook nog worden ontkend of betwist, of er worden zaken over jou besproken terwijl je niet aanwezig bent. Achterbaks is niet open maar stiekem, achter de ellebogen, geniepig of slinks.
- Een tweede kenmerk is dat het niet eerlijk is. Men heeft bijbedoelingen of men speelt onder één hoedje. Kortom: je kunt er niet op aan, het is gemeen, gluiperig, gehaaid, slinks, sluw, doortrapt en vals.
Achterbaks gedrag heeft dus vooral te maken met het verschil tussen wat openlijk wordt gezegd en wat er ondertussen achter de schermen gebeurt. Dat ligt dicht bij liegen en bedriegen, maar het accent ligt hier sterk op verborgen bedoelingen, stiekem handelen of een dubbele boodschap.
Wat roept het op?
Wanneer communicatie dus niet open en eerlijk is, kan dat tal van dingen oproepen:
- Je wordt wellicht heel boos omdat je voelt dat er iets niet klopt.
- Je wordt achterdochtig en wantrouwend en stelt je terughoudend op. Het blokkeert je om nog iets van jezelf te laten zien.
- Je loopt weg en je wilt geen contact meer met de betreffende persoon of personen.
Waarom irriteert achterbaks gedrag je zo sterk?
Omdat achterbaks gedrag rechtstreeks kan botsen met iets wat voor jou vanzelfsprekend is. Wanneer jij gewend bent om eerlijk te zeggen wat je bedoelt, afspraken open te bespreken en iemand rechtstreeks aan te spreken, begrijp je misschien nauwelijks waarom een ander via omwegen, verborgen agenda's of achterkamertjes te werk gaat. Je irritatie gaat dan niet alleen over dat ene gedrag, maar over een waarde die voor jou wordt aangetast.
Dat is precies waarom een allergie interessant kan zijn. Waar jij buitengewoon sterk op reageert, zegt vaak iets over wat jijzelf belangrijk vindt. Via leren van jouw irritatiezone kun je onderzoeken welke kwaliteit of kernwaarde onder jouw boosheid of afkeer ligt. Misschien zijn eerlijkheid, betrouwbaarheid, oprechtheid of recht door zee zijn voor jou zo vanzelfsprekend dat je nauwelijks begrijpt dat iemand anders daar anders mee omgaat.
Gradaties
Achterbaks gedrag is er in verschillende gradaties. Van twee collega's die samen over jou gepraat hebben zonder dat je erbij was tot een ontslagzaak die op een listige en gemene manier is voorbereid. Het ene voorbeeld heeft vanzelfsprekend een andere lading dan het andere. Daarom is het belangrijk om niet ieder ongemakkelijk of indirect gesprek onmiddellijk als achterbaks te bestempelen.
Hoe weet je of gedrag echt achterbaks is?
Niet alles wat buiten jouw aanwezigheid wordt besproken is automatisch achterbaks. Mensen moeten soms over situaties overleggen terwijl niet iedereen daarbij aanwezig is. Het wordt anders wanneer iemand tegenover jou iets anders zegt dan achter jouw rug, bewust informatie achterhoudt om jou te benadelen, verborgen bijbedoelingen heeft of ontkent wat er ondertussen wel degelijk gebeurt.
Vraag jezelf daarom af: wat zijn de feiten? Wat is werkelijk gezegd of gedaan en wat vul ik zelf in? Juist wanneer eerlijkheid voor jou belangrijk is, kun je sterk reageren op het vermoeden dat iets niet klopt. Dan helpt het om eerst onderscheid te maken tussen wat je zeker weet en wat je vermoedt voordat je iemand als achterbaks bestempelt.
Wat zegt het over jou?
Wanneer je veel moeite hebt met en geïrriteerd raakt wanneer communicatie niet open en eerlijk is, betekent dat wellicht dat het tegen jouw kernwaarden indruist. Het zegt dus iets over de kernkwaliteiten en kernwaarden die typerend voor jou zijn. Ik noem een paar voorbeelden:
- Je bent oprecht.
- Je bent betrouwbaar.
- Je bent iemand van: afspraak is afspraak.
- Je bent recht door zee.
- Je hebt een hoog rechtvaardigheidsgevoel en je kunt slecht tegen onrecht.
Dat zijn op zichzelf mooie kwaliteiten. Maar ook een allergie vraagt om balans. Wanneer jij zo sterk reageert op alles wat niet volledig open of rechtstreeks voelt, bestaat het risico dat je te snel conclusies trekt of dat wantrouwen de relatie gaat bepalen.
Eerlijk en oprecht
Ben jij eerlijk en oprecht? Wellicht dat je daarom een allergie hebt voor achterbaksheid en geniepigheid. Je wilt graag weten waar je aan toe bent en verwacht waarschijnlijk dat mensen tegenover jou hetzelfde zeggen als wanneer jij niet in de kamer bent.
Dat betekent niet dat iedereen precies op jouw manier hoeft te communiceren. Iemand kan bijvoorbeeld voorzichtiger, diplomatieker of minder rechtstreeks zijn zonder achterbakse bedoelingen te hebben. Juist dat onderscheid kan belangrijk zijn wanneer eerlijkheid en openheid sterke waarden voor jou zijn.
Hoe ga je om met achterbaks gedrag zonder zelf wantrouwend te worden?
Begin met rechtstreeksheid. Wanneer je aanwijzingen hebt dat er iets achter jouw rug gebeurt, probeer dan niet zelf hetzelfde spel te gaan spelen. Vraag wat er speelt, benoem wat je hebt waargenomen en geef de ander gelegenheid om te reageren. Daarmee blijf je dicht bij jouw eigen kwaliteit: open en eerlijk communiceren.
Waak er tegelijkertijd voor dat één slechte ervaring jouw blik op iedereen gaat bepalen. Als je voortdurend op zoek gaat naar verborgen bedoelingen, raakt jouw waakzaamheid uit balans en wordt open contact steeds moeilijker. De uitdaging is dat je signalen serieus neemt zonder ieder onduidelijk gedrag onmiddellijk als bewijs van achterbaksheid te zien. Zo bewaak je jouw grenzen zonder jouw vertrouwen volledig kwijt te raken.
Ontwikkeldoelen wanneer achterbaks gedrag jou sterk raakt
Wanneer achterbaks gedrag bij jou veel boosheid, wantrouwen of terughoudendheid oproept, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw eerlijkheid te behouden zonder dat jouw allergie de regie overneemt:
- Feiten en vermoedens beter van elkaar leren onderscheiden voordat je conclusies trekt.
- Achterbaks of onduidelijk gedrag rechtstreeks bespreekbaar maken zonder onmiddellijk in de aanval te gaan.
- Jouw eerlijkheid en openheid behouden zonder door negatieve ervaringen structureel wantrouwend te worden.
Eigenschappenanalyse
Wil je beter zicht krijgen op jouw kwaliteiten, persoonskenmerken en valkuilen? Met de eigenschappenanalyse krijg je meer inzicht in jouw sterke kanten en in wat jouw irritaties kunnen vertellen over kwaliteiten die voor jou belangrijk zijn.
E-books
Wil je verder de diepte in? In mijn e-books over talenten, kwaliteiten en valkuilen krijg je woorden voor wat jou van nature typeert, waar jouw kracht ligt en wat er gebeurt wanneer een kwaliteit uit balans raakt.
Veelgestelde vragen over achterbaks gedrag
Achterbaks gedrag is lastig omdat je vaak niet meteen zeker weet wat er werkelijk speelt. Bovendien kan jouw eigen behoefte aan eerlijkheid invloed hebben op hoe sterk je erop reageert. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.
Is over iemand praten altijd achterbaks?
Nee. Mensen praten soms over iemand omdat overleg nodig is of omdat een situatie moet worden besproken. Het wordt achterbaks wanneer er bijvoorbeeld bewust een ander verhaal wordt verteld zodra jij erbij bent, wanneer men jou probeert te benadelen of wanneer verborgen bedoelingen een belangrijke rol spelen.
Is achterbaks hetzelfde als huichelachtig?
De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet helemaal hetzelfde. Bij huichelachtig gedrag ligt het accent sterk op doen alsof en onechtheid. Bij achterbaks gedrag ligt het accent meer op stiekem handelen, verborgen bedoelingen en iets achter iemands rug doen.
Waarom word ik zo boos als iemand achter mijn rug praat?
Misschien omdat openheid en eerlijkheid voor jou belangrijke waarden zijn. Je verwacht dat iemand een probleem rechtstreeks met jou bespreekt. Wanneer dat niet gebeurt, kan het voelen alsof niet alleen de situatie maar ook het vertrouwen tussen jullie wordt aangetast.
Moet je iemand altijd confronteren met achterbaks gedrag?
Niet altijd. Kijk naar de ernst van de situatie, jouw relatie met die persoon en wat je werkelijk weet. Soms is een rechtstreeks gesprek verstandig. In andere gevallen kun je besluiten meer afstand te houden of eerst aanvullende informatie te verzamelen.
Wat als iemand ontkent dat er iets achter mijn rug is gebeurd?
Dan kun je alleen werken met de informatie die je werkelijk hebt. Benoem concreet wat jij hebt gehoord of waargenomen en vermijd een discussie over motieven die je niet kunt bewijzen. Uiteindelijk kun je wel bepalen hoeveel vertrouwen je iemand op basis van diens gedrag nog wilt geven.
Allergieën vertellen iets over jouw kernkwaliteiten
Achterbaks gedrag is op deze pagina niet jouw persoonlijke valkuil, maar gedrag waar je juist sterk op kunt reageren. Zo'n allergie kan veel vertellen over jouw kernkwaliteiten. Wanneer eerlijkheid, betrouwbaarheid en openheid diep bij jou passen, is het logisch dat verborgen agenda's, stiekem gedoe en oneerlijkheid extra hard binnenkomen.
De kunst is niet om jouw afkeer van oneerlijkheid kwijt te raken. Het gaat erom dat je begrijpt welke kwaliteit eronder ligt en voorkomt dat jouw allergie jou meesleept in boosheid, achterdocht of te snelle oordelen. Kernkwaliteiten helpen je juist om die samenhang tussen kracht, valkuil, uitdaging en allergie beter te begrijpen.
Auteur en publicatiegegevens
Dit artikel is geschreven door Jan Stevens. Jan Stevens is eigenaar en oprichter van De Steven training & coaching (www.desteven.nl). Op deze website tref je meer dan 2000 blogs over persoonlijke ontwikkeling, loopbaan, leiderschap, teamontwikkeling, hoogsensitiviteit en hoogbegaafdheid.
Publicatiedatum: 21-10-2017
Update: 13 augustus 2026.
