home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / consensusgericht

Consensusgericht als kernkwaliteit

Ben je consensusgericht? Weet je dat dit een kwaliteit is? Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten betekent consensusgericht zijn dat je op basis van overleg, overeenstemming en wederzijdse instemming tot keuzes en besluiten probeert te komen. Je legt een besluit liever niet zomaar op, maar probeert mensen mee te krijgen en zoekt naar voldoende draagvlak om samen verder te kunnen. Dat is een gave.

Consensus betekent niet dat iedereen hetzelfde moet denken

Consensus wordt soms uitgelegd alsof iedereen uiteindelijk precies dezelfde mening of overtuiging moet hebben. Zo zie ik het niet. Mensen kunnen verschillend blijven denken, andere belangen hebben en vanuit verschillende invalshoeken naar een vraagstuk kijken. Toch kunnen ze tot voldoende overeenstemming komen over een keuze, richting of besluit. Je hoeft dus niet alle verschillen weg te poetsen. De kunst is juist om ondanks die verschillen een basis te vinden waarop je gezamenlijk verder kunt.

Draagvlak is de kracht van consensusgericht beslissen

Daar ligt een belangrijke kracht van deze kwaliteit. Wanneer mensen gehoord zijn, mee hebben kunnen denken en begrijpen waarom een bepaalde keuze wordt gemaakt, ontstaat er vaak meer draagvlak. Een besluit is dan niet alleen iets wat van bovenaf wordt opgelegd, maar iets waar betrokkenen zich gemakkelijker aan kunnen verbinden. Consensusgericht zijn betekent daarom niet dat iedereen zijn zin krijgt. Het betekent wel dat je serieus probeert te zoeken naar een uitkomst waar mensen zich voldoende in kunnen vinden om ermee verder te gaan.

Wanneer wordt consensusgericht zijn een valkuil?

Soms sla je door. Je meent dan dat je vrijwel alles via overleg en afstemming moet regelen. Er wordt steeds opnieuw gesproken, onderhandeld en gezocht naar overeenstemming, waardoor het proces ten koste kan gaan van besluitvaardigheid en slagvaardigheid. Overleg dat bedoeld was om tot een goed besluit te komen, kan dan juist voorkomen dat er een besluit valt.

• Je vergeet dat overleg te lang kan duren en te veel tijd in beslag kan nemen.
• Je vindt het moeilijk om een besluit te nemen wanneer niet iedereen volledig instemt.
• Je blijft zoeken naar een compromis terwijl doorpakken noodzakelijk is.
• Je hebt moeite met besluiten die zonder volledige consensus worden genomen.

Te veel compromissen kunnen jouw eigen positie onzichtbaar maken

Wanneer je sterk op consensus gericht bent, is de kans groot dat je gemakkelijk naar compromissen zoekt. Dat is op zichzelf niet verkeerd. Maar de vraag is wel: word jij nog voldoende gezien in wie je bent, wat jij wilt, hoe jij ergens over denkt en welke richting jouw voorkeur heeft? En misschien nog belangrijker: blijf jij dat zelf nog zien? Wanneer je je voortdurend aanpast om de overeenstemming te bewaren, kun je voor anderen en uiteindelijk ook voor jezelf onzichtbaar of ongrijpbaar worden. Consensus zoeken betekent dus niet dat jouw eigen standpunt moet verdwijnen.

Overleggen heeft een grens: soms moet er een besluit vallen

Consensusgericht werken vraagt daarom ook gevoel voor het moment waarop er genoeg is besproken. Soms heb je voldoende informatie, zijn de belangrijkste standpunten gehoord en moet iemand een besluit nemen. Niet iedereen zal daar altijd even blij mee zijn. Dat hoort ook bij besluitvorming. Voor iemand die sterk consensusgericht is, kan meer slagvaardig handelen daarom een belangrijke ontwikkeling zijn: niet minder luisteren of afstemmen, maar wel herkennen wanneer overleg zijn functie heeft gehad en er beweging nodig is.

Voor de directieve mens kan consensusgericht juist een leerdoel zijn

Bij een ander mens kan precies de omgekeerde ontwikkeling nodig zijn. Iemand die van nature directief en sturend is, heeft vaak minder moeite met richting geven, knopen doorhakken en besluiten nemen. Dat is een kwaliteit. Maar wanneer die kwaliteit doorschiet, kan iemand te veel bepalen, doordrukken of anderen onvoldoende meenemen. Voor zo iemand kan consensusgericht zijn juist een ontwikkeldoel zijn. De uitdaging is dan niet om besluitvaardigheid kwijt te raken, maar om meer af te stemmen, beter naar andere belangen te luisteren en draagvlak te creëren voordat de richting wordt bepaald.

Welke ontwikkeldoelen passen bij consensusgericht zijn?

Het leerdoel hangt dus af van waar jij van nature staat. Wie sterk consensusgericht is, hoeft niet minder respectvol of overleggericht te worden. De ontwikkeling zit vooral in het combineren van draagvlak met duidelijkheid en besluitvaardigheid.

• Jouw eigen standpunt zichtbaar houden terwijl je naar overeenstemming zoekt.
• Herkennen wanneer voldoende is afgestemd en het tijd is om een besluit te nemen.
• Accepteren dat een goed besluit soms genomen wordt zonder dat iedereen volledig instemt.

Waar kun je je aan ergeren als je consensusgericht bent?

Wie consensusgericht is, kan moeite hebben met autoritair gedrag, hiërarchie om de hiërarchie en besluiten die zonder overleg worden doorgedrukt. Dwang past meestal niet goed bij je. Je zoekt liever medestanders, of zoals ik ze ook wel noem: wilsmedestanders. Tegelijk zit daar een spiegel in. Niet iedere vorm van richting geven is autoritair en niet ieder besluit zonder volledige overeenstemming is onzorgvuldig. Soms vraagt een situatie nu eenmaal dat iemand verantwoordelijkheid neemt en de knoop doorhakt.

Vragen over consensusgericht zijn

Over consensus en consensusgericht beslissen kunnen in de praktijk nog andere vragen ontstaan. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Moet bij consensus iedereen voor een besluit zijn?

Nee. Consensus hoeft niet te betekenen dat iedereen het besluit ideaal vindt of precies dezelfde voorkeur heeft. Er moet wel voldoende overeenstemming zijn om het besluit gezamenlijk te kunnen dragen of ermee verder te kunnen.

Wat is het verschil tussen consensus en een compromis?

Bij een compromis leveren verschillende partijen vaak iets van hun oorspronkelijke wens in om tot een middenweg te komen. Consensus gaat breder over het bereiken van voldoende overeenstemming. Dat kan een compromis opleveren, maar dat hoeft niet altijd.

Kan consensusgericht beslissen ook snel?

Ja. Wanneer het onderwerp helder is, mensen elkaar vertrouwen en de belangrijkste belangen snel zichtbaar zijn, hoeft consensus niet langzaam te zijn. Het wordt vooral stroperig wanneer steeds opnieuw dezelfde afwegingen worden gemaakt of niemand de besluitvorming durft af te ronden.

Is een meerderheidsbesluit hetzelfde als consensus?

Nee. Bij een meerderheidsbesluit kan een deel van de groep tegen het besluit blijven. Bij consensus zoek je verder naar voldoende gezamenlijke instemming. Welke besluitvormingsvorm geschikt is, hangt af van de situatie.

Wanneer is directief besluiten beter dan consensus zoeken?

Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn wanneer snelheid belangrijk is, verantwoordelijkheden duidelijk bij één persoon liggen of verder overleg nauwelijks nog nieuwe inzichten oplevert. Directief beslissen hoeft daarbij niet te betekenen dat je anderen niet gehoord hebt. Het verschil zit vooral in wie uiteindelijk de knoop doorhakt.