home / persoonlijke ontwikkeling / feedbackvaardigheden / feedback positief negatief

Positieve en negatieve feedback

Bij het ontwikkelen van feedbackvaardigheden gaat het vaak over positieve en negatieve feedback. Toch bestaat daar nogal wat verwarring over. Is positieve feedback een compliment? Is negatieve feedback een lijst met verbeterpunten? Wat mij betreft ligt het anders. Feedback betekent voeding geven aan ontwikkeling en groei wanneer het over mensen gaat. Bij producten of processen gaat het om het terugkoppelen van jouw waarneming. In een ander artikel leg ik uitgebreider uit wat feedback is.

Is negatieve feedback hetzelfde als kritiek?

En omgekeerd: is negatieve feedback een lijst met verbeterpunten, kritische noten en aandachtspunten? Wanneer ik om me heen kijk, lijkt het daar vaak over te gaan. Positieve feedback wordt een doos vol complimenten en negatieve feedback een doos vol kritiek. Dat vind ik jammer.

Kritiek die iemand afbreekt, veroordeelt of onderuit haalt, draagt niet bij aan ontwikkeling. Een moeilijke of confronterende boodschap kan wel degelijk bruikbaar zijn, maar dat maakt haar niet automatisch negatief. Het gaat erom of de boodschap concreet, respectvol en ontwikkelgericht is. Het helpt daarom om het verschil te kennen tussen feedback, kritiek en advies.

Kan feedback altijd positief zijn?

Feedback leg ik uit als voeding geven aan ontwikkeling en groei. Wat mij betreft is dat altijd positief wanneer je werkelijk bijdraagt aan ontwikkeling. Dat betekent niet dat feedback altijd prettig voelt. De ontvanger kan de boodschap moeilijk vinden omdat:

• Hij of zij er nog niet aan toe is.
• De boodschap niet past bij het eigen zelfbeeld.
• Er weerstand of ontkenning ontstaat.
• Loslaten en aanvaarden nog moeilijk is.
• De timing of formulering niet goed is.

Dat de boodschap pijn doet, betekent dus niet automatisch dat de feedback negatief is. Maar het betekent ook niet automatisch dat de gever gelijk heeft. Ieder mens verandert pas wanneer hij of zij eraan toe is. Geen enkel mens wil gedwongen worden om te veranderen.

Wanneer draagt feedback bij aan ontwikkeling?

Ieder mens is in-gewikkeld in patronen, gedachten, gewoonten en denkbeelden over zichzelf en anderen. Ontwikkeling betekent dat je er wikkels afhaalt. Dat kan niemand voor je doen. Dat doe je zelf. Of je doet het niet. Feedback draagt bij aan ontwikkeling wanneer zij:

• bevestigt wat iemand al goed doet;
• kwaliteiten en talenten zichtbaar maakt;
• een blinde vlek bespreekbaar maakt;
• laat zien hoe een kwaliteit kan doorschieten;
• iemand helpt om bewuster te kiezen;
• ruimte laat aan de ander om zelf iets met de boodschap te doen.

Wat gebeurt er wanneer de ander iets ziet wat jij ook ziet?

Wat gebeurt er wanneer de ander iets ziet wat jij niet ziet?

Een ander kan ook iets zien wat jij zelf nog niet ziet. Daar ligt jouw blinde vlek.

De ander ziet bijvoorbeeld:

• Een kwaliteit die jij vanzelfsprekend vindt.
• Een talent dat jij nog weinig benut.
• Een valkuil die jij zelf niet herkent.
• Een effect van jouw gedrag waarvan jij je niet bewust bent.
• Een ontwikkelmogelijkheid die jij nog niet zag.

Dat kan confronterend zijn. Toch kan juist daar veel ontwikkelpotentieel liggen. Wanneer je een blinde vlek leert herkennen, kun je bewuster omgaan met jouw gedrag, kwaliteiten en valkuilen.

Waarom kan feedback op een valkuil positief zijn?

Ik schreef al een paar keer dat feedback op valkuilen positief kan zijn. Weet je waarom? Omdat jouw talent daar vaak vlak naast ligt. Deze week sprak ik met Simone. Simone ervaart dat zij altijd grip wil hebben op situaties. Zelf noemde zij zich een controlfreak en zag zij dat als een zwak punt.

Is corrigerende feedback altijd negatief?

‘Tja, maar mag je dan nooit iemand corrigeren?’ Die vraag kreeg ik onlangs. De vraag is wat corrigeren precies betekent. Spreek je iemand aan omdat afspraken niet worden nagekomen? Of wil je iemand veranderen omdat diens gedrag jou niet bevalt? Ik gebruik liever een ander beeld. Naast voeding draagt ook de snoeischaar bij aan groei. Maar wat moet er dan gesnoeid worden? Gedrag en denkbeelden die ontwikkeling in de weg staan.

• Gedrevenheid is een kracht, maar te veel ballen in de lucht houden kan groei belemmeren.
• Verantwoordelijkheidsgevoel is een kwaliteit, maar je overal verantwoordelijk voor voelen kan ontwikkeling in de weg staan.

Ook hier gaat het om feedback op valkuilen. Dat hoeft niet negatief te zijn. Het kan iemand helpen om een kwaliteit gerichter en evenwichtiger in te zetten.

Wanneer wordt feedback wel negatief?

Feedback wordt negatief wanneer zij niet meer bijdraagt aan inzicht of ontwikkeling, maar vooral bedoeld is om te corrigeren, af te reageren of te veroordelen. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer:

• De persoon wordt aangevallen in plaats van dat het gedrag wordt besproken.
• Kritiek wordt verpakt als feedback.
• De ander wordt gedwongen om te veranderen.
• De feedback vaag of generaliserend is.
• Alleen tekortkomingen worden opgesomd.
• De boodschap geen ruimte laat voor een reactie.
• De gever vooral zijn eigen irritatie kwijt wil.

Een confronterende boodschap is dus niet per definitie negatieve feedback. Een vriendelijke boodschap is evenmin automatisch positieve feedback. De vraag is altijd: draagt dit bij aan inzicht, verantwoordelijkheid en ontwikkeling?

Veelgestelde vragen over positieve en negatieve feedback

Hieronder beantwoorden we vijf aanvullende vragen over het verschil tussen positieve en negatieve feedback.

Moet positieve feedback altijd prettig voelen?

Nee. Feedback kan bijdragen aan ontwikkeling en toch pijnlijk of confronterend zijn. De ontvanger kan tijd nodig hebben om de boodschap te verwerken.

Kan een compliment ook negatieve gevolgen hebben?

Ja. Een onoprecht, overdreven of manipulatief compliment kan ongemakkelijk voelen. Ook positieve feedback moet concreet, eerlijk en passend zijn.

Is feedback op een fout altijd negatieve feedback?

Nee. Je kunt een fout concreet en respectvol bespreken. Wanneer de boodschap helpt om inzicht te krijgen en iets te verbeteren, kan zij juist ontwikkelgericht zijn.

Mag je benoemen dat gedrag moet veranderen?

Je mag benoemen welk gedrag je hebt waargenomen en welk effect dat heeft. De ander blijft echter zelf verantwoordelijk voor de keuze om iets te veranderen.

Wanneer is feedback vooral een oordeel?

Feedback wordt een oordeel wanneer je eigenschappen aan de persoon toeschrijft, generaliseert of invult wat iemand denkt en voelt. Benoem liever concreet gedrag en jouw eigen waarneming.