home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / zelfwaardering / jezelf onderwaarderen

Jezelf onderwaarderen is te weinig waardering hebben voor jezelf

Dit artikel over jezelf onderwaarderen maakt deel uit van een serie artikelen over zelfwaardering. In deze serie ga ik in op de manier waarop jij jezelf waardeert, hoe jouw zelfwaardering ontstaat en wat er gebeurt wanneer je jezelf structureel te weinig waarde toekent. In dit artikel leg ik uit wat jezelf onderwaarderen precies betekent, waaraan je het kunt herkennen, welke mogelijke oorzaken er zijn en wat je kunt doen om anders naar jezelf te leren kijken.

Wat is het precies?

Jezelf onderwaarderen is een belemmering waar je enorm last van kunt hebben. Het zijn niet-helpende overtuigingen. Zeker als je persoonlijk wilt groeien, is dit een sta-in-de-weg. Ik duid het als volgt:

• Je focust je vooral op wat er niet is.
• Je bent te veel bezig met wat er beter moet en wat jij beter zou kunnen.
• Je bent vaak aan de slag met wat er niet goed genoeg is.
• Je bent regelmatig bezig met hoe het gisteren had moeten zijn en hoe het morgen volgens jou zou moeten verlopen. Daardoor vergeet je het hier en nu en vergeet je om bezig te zijn met wat het leven jou vandaag brengt.
• Je bent te vaak bezig met hoe je eigenlijk zou moeten zijn en hoe je toch niet bent.
• Je bent te vaak bezig met wat je eigenlijk zou moeten kunnen en wat je toch niet kunt.

Herken je het?

Herken je een aantal punten in wat ik hierboven schrijf? Wil je leven in plaats van overleven? Wil je leren om in vertrouwen te leven en niet vanuit angst te overleven? Dat is een behoorlijke keuze, maar wel een heel mooie.

Waardoor ga je jezelf onderwaarderen?

Omdat ik jou niet ken, vind ik het moeilijk om mogelijke oorzaken te duiden. Jezelf onderwaarderen ontstaat meestal niet zomaar. Vaak is het een patroon dat zich in de loop van de tijd heeft ontwikkeld door ervaringen, overtuigingen en de manier waarop je naar jezelf bent gaan kijken. Misschien heb je een minderwaardigheidsgevoel of een negatief zelfbeeld. Misschien heb je nare ervaringen opgedaan in jouw leven. Het kan ook zijn dat je lange tijd vooral kritiek hebt gekregen en weinig waardering hebt ervaren. Wanneer anderen vooral benoemen wat beter moet, kun je dat oordeel op den duur zelf overnemen. Ook hoge verwachtingen kunnen een rol spelen. Misschien moest je thuis, op school of op jouw werk voortdurend presteren. Je leerde dat iets pas goed was wanneer het perfect was. Daardoor zie je vooral wat ontbreekt en sta je nauwelijks stil bij wat je al hebt bereikt. Jezelf onderwaarderen kan ook ontstaan doordat je:

• Jezelf voortdurend vergelijkt met anderen.
• Vooral let op wat anderen beter kunnen.
• Jouw eigen successen vanzelfsprekend vindt.
• Complimenten moeilijk kunt aannemen.
• Bang bent om arrogant of verwaand over te komen.
• De lat voortdurend hoger legt.
• Veel kritiek hebt gekregen van ouders, docenten, partners of leidinggevenden.
• Bent gepest, buitengesloten of gekleineerd.
• Weinig erkenning hebt gekregen voor jouw inzet en kwaliteiten.
• Keuzes hebt gemaakt die achteraf niet goed uitpakten.
• Werk doet of een opleiding volgt die niet bij jou past.
• Vooral leeft vanuit wat je zou moeten zijn of kunnen.
• Te weinig contact hebt met jouw eigen behoeften, waarden en kwaliteiten.

Soms probeer je jezelf zelfs klein te houden om afwijzing of teleurstelling te voorkomen. Wanneer je weinig van jezelf verwacht, lijkt het minder pijnlijk als iets niet lukt. Maar daardoor geef je jezelf ook minder ruimte om te ontdekken wat je wel kunt.

Oorzaken proberen wij in coaching te achterhalen, maar dan met het doel om tot een plan van aanpak te komen. Het gaat er niet alleen om dat je begrijpt waar jouw onderwaardering vandaan komt. Jouw doel is natuurlijk om het patroon te doorbreken en anders naar jezelf te leren kijken.

Hoe herken je dat je jezelf onderwaardeert?

Jezelf onderwaarderen gebeurt vaak zo vanzelfsprekend dat je het nauwelijks meer opmerkt. Je ziet vooral wat ontbreekt, wat beter moet en waarin jij volgens jezelf tekortschiet. Wat goed gaat, vind je normaal of niet bijzonder genoeg. Je kunt jezelf onderwaarderen wanneer:

• Je complimenten afzwakt of niet gelooft.
• Je jouw successen toeschrijft aan geluk of toeval.
• Je vooral ziet wat beter had gekund.
• Je jouw kwaliteiten kleiner maakt dan ze zijn.
• Je jezelf voortdurend vergelijkt met mensen die in jouw ogen beter of succesvoller zijn.
• Je vindt dat jouw prestaties nooit goed genoeg zijn.
• Je vooral bezig bent met wie je volgens jezelf zou moeten zijn.
• Je weinig stilstaat bij wat je al hebt bereikt.
• Je jouw inzet niet meetelt wanneer het resultaat tegenvalt.
• Je sneller waardering hebt voor een ander dan voor jezelf.
• Je denkt dat anderen meer kennis, talent of mogelijkheden hebben dan jij.
• Je jouw eigen behoeften, wensen en grenzen minder belangrijk maakt.

Het gaat dus niet alleen om negatief over jezelf denken. Jezelf onderwaarderen betekent ook dat je positieve eigenschappen, prestaties en ervaringen niet serieus genoeg neemt.

Hoe houdt jezelf onderwaarderen zichzelf in stand?

Jezelf onderwaarderen kan een patroon worden dat zichzelf voortdurend bevestigt. Wanneer je vooral kijkt naar wat ontbreekt, krijg je steeds minder oog voor wat er al is. Jouw aandacht gaat naar fouten, tekortkomingen en verbeterpunten, terwijl jouw kwaliteiten en successen buiten beeld blijven. Ook het voortdurend vergelijken van jezelf met anderen kan dit patroon versterken. Je kijkt dan naar wat een ander kan, heeft of heeft bereikt en gebruikt dat als maatstaf voor jouw eigen waarde. Die vergelijking is meestal niet eerlijk. Van jezelf ken je alle twijfels, fouten en teleurstellingen. Van de ander zie je vooral de buitenkant, de prestaties en het succes. Daardoor lijkt het alsof de ander meer kan, verder is of waardevoller is dan jij. Zo ontstaat een vicieuze cirkel:

• Je ziet vooral wat jij niet hebt of niet kunt.
• Je vergelijkt jezelf met anderen.
• Je maakt jouw eigen kwaliteiten en prestaties kleiner.
• Je stelt hogere eisen aan jezelf.
• Je ervaart weinig tevredenheid over wat je doet.
• Je gebruikt dat gevoel als bewijs dat je niet goed genoeg bent.
• Je gaat jezelf nog verder onderwaarderen.

Hoe vaker je dit patroon herhaalt, hoe geloofwaardiger jouw negatieve oordeel over jezelf kan gaan voelen. Je vergeet dan dat het een manier van kijken is en ervaart het steeds meer als de waarheid.

Wat is het leerdoel wanneer je jezelf onderwaardeert?

Het leerdoel is dat je jezelf eerlijker leert waarderen. Dat betekent niet dat je jezelf groter moet maken dan je bent of dat je alles wat je doet geweldig moet vinden. Het betekent dat je stopt met jezelf structureel kleiner, minder bekwaam of minder waardevol te maken.

Jezelf eerlijk waarderen betekent dat je zowel jouw kwaliteiten als jouw ontwikkelpunten onder ogen ziet. Je erkent wat je kunt, wat je hebt geleerd en wat je hebt bereikt, zonder te ontkennen dat er ook dingen zijn die je nog wilt ontwikkelen. Dat betekent dat je leert om:

• Jouw kwaliteiten concreet te benoemen.
• Jouw prestaties niet langer weg te redeneren.
• Complimenten te ontvangen zonder ze direct af te zwakken.
• Jouw inzet mee te wegen, ook wanneer iets niet perfect verloopt.
• Minder vaak te kijken naar wat anderen beter kunnen.
• Jouw eigen ontwikkeling als uitgangspunt te nemen.
• Te accepteren dat je niet aan ieder ideaalbeeld hoeft te voldoen.
• Te herkennen wanneer je onredelijk streng voor jezelf bent.
• Stil te staan bij wat er vandaag al goed gaat.
• Jouw behoeften, wensen en grenzen serieus te nemen.

Het leerdoel is dus niet dat je jezelf overschat. Het doel is dat je jezelf niet langer tekortdoet. Je leert om jouw waarde niet uitsluitend te bepalen aan de hand van prestaties, fouten of de vergelijking met anderen.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over jezelf onderwaarderen.

Is jezelf onderwaarderen hetzelfde als een laag zelfbeeld?

De begrippen hangen nauw samen, maar zijn niet precies hetzelfde. Een laag zelfbeeld gaat over de overwegend negatieve manier waarop je naar jezelf kijkt. Jezelf onderwaarderen is een manier waarop dat zichtbaar wordt: je maakt jouw kwaliteiten, prestaties en waarde kleiner dan ze werkelijk zijn.

Waarom maak ik mijn eigen prestaties altijd kleiner?

Dat kan komen doordat je gewend bent vooral te kijken naar wat beter had gekund. Misschien vind je een prestatie pas waardevol wanneer zij perfect is of wanneer anderen haar bijzonder vinden. Daardoor erken je jouw eigen inzet en ontwikkeling onvoldoende.

Waarom geloof ik complimenten niet?

Een compliment kan botsen met het beeld dat je van jezelf hebt. Wanneer jij ervan overtuigd bent dat je niet goed genoeg bent, voelt positieve waardering van een ander misschien overdreven of onjuist. Je wijst het compliment dan af om jouw bestaande zelfbeeld in stand te houden.

Hoe weet ik of ik mezelf te weinig waardeer?

Je merkt dat bijvoorbeeld wanneer je successen aan toeval toeschrijft, complimenten afzwakt, jouw kwaliteiten moeilijk kunt benoemen of jezelf voortdurend vergelijkt met mensen die volgens jou beter zijn. Ook het gevoel dat niets ooit goed genoeg is, kan op onderwaardering wijzen.

Kun je leren om jezelf eerlijker te waarderen?

Ja. Dat begint bij herkennen hoe je jouw kwaliteiten en prestaties kleiner maakt. Vervolgens kun je oefenen met een eerlijkere beoordeling van wat je doet, wat je kunt en wat je hebt bereikt. Het gaat niet om jezelf ophemelen, maar om jezelf niet langer tekort te doen.