home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / opkijken

Kijk je vaak tegen andere mensen op?

Kijk je vaak tegen andere mensen op? Bewonder je andere mensen soms overmatig? Of zet je anderen vaak op een voetstuk? Dit artikel maakt deel uit van een serie over zelfbeeld. In deze serie ga ik in op de manier waarop jij naar jezelf kijkt en wat er gebeurt wanneer je jezelf voortdurend met anderen vergelijkt.

Wanneer kijk je te veel tegen anderen op?

Dit artikel gaat over te veel opkijken tegen anderen. Wanneer is er sprake van te veel opkijken tegen anderen en waar ligt die grens? Mijn antwoord is: wanneer je jezelf gaat spiegelen aan de ander, waardoor je je minder gaat voelen, dan ga je te ver. Dan is er sprake van overmatige bewondering, ophemelen, iemand op een voetstuk zetten en verre van realistisch zijn wanneer het gaat over de kwaliteiten van de ander.

Waarom gaat overmatige bewondering eigenlijk over jou?

Het geheim van de smid is als volgt. Je praat over een ander, je adoreert en bewondert een ander. Maar ten diepste heb je het over jezelf. Het gaat niet over:

• Wat een ander wel kan, het gaat erover wat jij denkt dat je niet kunt.
• Wat een ander heeft bereikt, het gaat erover wat jij niet hebt bereikt.
• Wat voor positie een ander heeft verworven, het gaat erover dat jij dat niet hebt gedaan.

Zo kan ik doorgaan: het gaat dus over jou!

Wanneer wordt opkijken tegen een ander neerkijken op jezelf?

Je gaat de grens over wanneer ‘opkijken tegen de ander’ ontaardt in ‘neerkijken op jezelf’.

• Je vindt het knap dat de ander gestudeerd heeft, maar eigenlijk vind je jezelf dom omdat jij dat niet hebt gedaan.
• Je vindt het knap dat de ander een hbo-opleiding heeft, want jij hebt maar een mbo-opleiding.
• Je vindt het knap dat de ander carrière heeft gemaakt en je vindt eigenlijk dat jij dat te weinig hebt gedaan.
• Je vindt het knap dat de ander zo taalvaardig is, maar eigenlijk vind je dat jij een gebrek hebt aan taalvaardigheid.

Zo kunnen we wel even doorgaan. Tegen een ander opkijken heeft bij een ‘teveel’ niets met de ander te maken. Overmatig respect voor de ander is een gebrek aan zelfrespect. Overmatige waardering voor anderen betekent een gebrek aan zelfwaardering en kan uitmonden in een minderwaardigheidsgevoel.

Wat is het verschil tussen respect en jezelf minderwaardig voelen?

Respect betekent dat je waardering hebt voor wat iemand kan, weet of heeft bereikt. Je ziet de kwaliteiten van de ander zonder jezelf daardoor kleiner te maken. Je kunt denken: ‘Wat knap dat deze persoon dit heeft bereikt’, terwijl je tegelijkertijd beseft dat jij jouw eigen kwaliteiten en waarde hebt. Jezelf minderwaardig voelen gaat verder. Je gebruikt de kwaliteiten of prestaties van de ander dan als bewijs dat jij tekortschiet. De ander wordt in jouw ogen groter en jij wordt steeds kleiner. Het verschil zit dus niet alleen in de manier waarop je naar de ander kijkt, maar vooral in wat die vergelijking met jouw zelfbeeld doet. Gezond respect laat ruimte voor waardering van de ander én voor waardering van jezelf. Een minderwaardigheidsgevoel doet dat niet.

Hoe houdt vergelijken dit patroon in stand?

Wanneer je tegen iemand opkijkt, vergelijk je vaak de buitenkant van de ander met jouw eigen binnenkant. Je ziet wat de ander heeft bereikt, hoe zelfverzekerd iemand overkomt of welke positie die persoon heeft. Je ziet meestal niet welke twijfels, fouten, teleurstellingen of onzekerheden daarachter zitten. Van jezelf ken je juist iedere twijfel en ieder moment waarop iets niet goed ging. Daardoor is de vergelijking vanaf het begin ongelijk. Je let bijvoorbeeld vooral op:

• Wat de ander beter kan.
• Welke opleiding of titel de ander heeft.
• Hoe gemakkelijk de ander lijkt te communiceren.
• Welke successen de ander heeft behaald.
• Hoeveel erkenning of waardering de ander krijgt.

Tegelijkertijd vergeet je wat jij zelf hebt geleerd, doorstaan en bereikt. Jouw aandacht raakt daardoor steeds meer gericht op wat jij mist. Hoe vaker je dat doet, hoe geloofwaardiger de gedachte wordt dat de ander meer waard is dan jij. Vergelijken houdt het patroon dus in stand omdat je de ander idealiseert en jezelf onvolledig beoordeelt. Je vergelijkt andermans sterke kanten met jouw onzekerheden. Daar kun je bijna alleen maar minderwaardig uitkomen.

Hoe stop je met iemand op een voetstuk zetten?

Iemand van een voetstuk halen betekent niet dat je geen waardering meer mag hebben. Het betekent dat je de ander realistischer gaat zien en jezelf niet langer kleiner maakt.

Bekijk de ander als een volledig mens

De ander heeft kwaliteiten, maar ook beperkingen, twijfels en valkuilen. Een hoge opleiding, een mooie functie of een zelfverzekerde uitstraling maakt iemand niet automatisch waardevoller dan jij. Vraag jezelf af: wat weet ik werkelijk van deze persoon en wat vul ik zelf in?

Onderzoek waarom deze persoon zoveel indruk op je maakt

Soms bewonder je in de ander iets wat je zelf graag meer zou willen ontwikkelen. Misschien gaat het om vrijheid, deskundigheid, uitstraling, daadkracht of taalvaardigheid. Dan hoeft jouw bewondering geen bewijs te zijn dat jij minder bent. Zij kan ook informatie geven over wat jij belangrijk vindt en waar jij je verder in wilt ontwikkelen.

Benoem jouw eigen kwaliteiten

Wanneer je vooral naar de ander kijkt, raak je gemakkelijk uit beeld bij jezelf. Sta daarom bewust stil bij wat jij kunt, wat je hebt geleerd en wat mensen in jou waarderen. Doe dat concreet. Zeg niet alleen dat je ‘best aardig’ bent, maar benoem bijvoorbeeld dat je goed kunt luisteren, zorgvuldig werkt, snel verbanden ziet of mensen op hun gemak stelt.

Vergelijk niet alleen resultaten

Je ziet vaak het resultaat van de ander, maar niet de weg ernaartoe. Misschien heeft iemand jaren geoefend, steun gekregen of kansen gehad die jij niet hebt gehad. Vergelijk daarom niet jouw huidige situatie met het eindresultaat van een ander. Kijk naar jouw eigen ontwikkeling en naar de volgende stap die bij jou past.

Richt je op jouw eigen waarden en doelen

De vraag is niet of jij hetzelfde moet bereiken als de ander. De vraag is wat voor jou betekenisvol is. Misschien heeft de ander een hoge functie, terwijl jij meer waarde hecht aan vrijheid, verbinding, vakmanschap of rust. Wanneer je weet wat voor jou belangrijk is, hoef je jouw leven minder af te meten aan de keuzes van een ander.

Laat bewondering een inspiratiebron zijn

Je kunt van iemand leren zonder jezelf af te wijzen. Vraag jezelf af: wat bewonder ik precies en wat kan ik daarvan op mijn eigen manier ontwikkelen? Dan verandert bewondering van een reden om op jezelf neer te kijken in een aanleiding om te groeien.

Wat is het leerdoel als je te veel tegen anderen opkijkt?

Het leerdoel is dat je stopt met jouw waarde af te meten aan wat anderen kunnen, hebben of hebben bereikt. In plaats daarvan leer je realistischer naar de ander én eerlijker naar jezelf te kijken. Dat betekent dat je:

• Jouw eigen kwaliteiten leert herkennen en benoemen.
• Jouw prestaties niet langer kleiner maakt dan die van anderen.
• Beseft dat opleiding, status of succes niets zeggen over iemands waarde als mens.
• Minder vergelijkt en meer kijkt naar jouw eigen ontwikkeling.
• Onderzoekt wat jij belangrijk vindt, los van wat anderen hebben bereikt.
• Bewondering gebruikt als inspiratie, zonder jezelf af te wijzen.
• Leert vertrouwen op jouw eigen keuzes, mogelijkheden en tempo.

Het doel is dus niet dat je nooit meer bewondering voelt. Het doel is dat je respect kunt hebben voor een ander zonder daardoor op jezelf neer te kijken. Bekijk: leerdoelen assertiviteit. 

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over tegen anderen opkijken.

Is het verkeerd om tegen iemand op te kijken?

Nee. Je kunt respect en bewondering hebben voor iemands kennis, kwaliteiten of prestaties. Het wordt ongezond wanneer je de ander groter maakt en jezelf daardoor als minder waardevol gaat zien.

Waarom voel ik mij kleiner bij succesvolle mensen?

Succesvolle mensen kunnen jou confronteren met wat jij denkt niet te hebben bereikt. Wanneer je daaruit concludeert dat jij minderwaardig bent, gaat de vergelijking niet meer alleen over prestaties, maar ook over jouw waarde als persoon.

Wat is het verschil tussen bewondering en idealisering?

Bij bewondering zie je een kwaliteit van de ander zonder te vergeten dat die persoon ook beperkingen heeft. Bij idealisering maak je iemand groter, beter of volmaakter dan hij of zij werkelijk is.

Waarom zet ik bepaalde mensen op een voetstuk?

Dat kan gebeuren omdat zij iets vertegenwoordigen waar jij naar verlangt, zoals erkenning, succes, zelfvertrouwen of deskundigheid. Het kan ook zijn dat je jouw eigen kwaliteiten onvoldoende ziet en daardoor vooral onder de indruk raakt van wat anderen kunnen.

Hoe krijg ik meer waardering voor mezelf?

Begin met jouw aandacht terug te brengen naar jezelf. Benoem wat je kunt, wat je hebt geleerd en wat je hebt bereikt. Onderzoek ook welke waarden en doelen werkelijk bij jou passen, in plaats van jouw leven te beoordelen aan de hand van wat anderen doen.