home / leiderschapsontwikkeling / modern leiderschap / professioneel leiderschap

Professioneel leiderschap

Professioneel leiderschap: wat is dat eigenlijk? Bij het thema modern leiderschap vind ik dit een interessante vraag. Want professioneel leiderschap veronderstelt nogal wat. Voor mij betekent het dat je bekwaam bent, vakbekwaam. Dat je het vak van leiderschap verstaat en begrijpt en dat je vakkundig te werk gaat.

Inderdaad! Als je heftruckchauffeur wilt worden, heb je een diploma nodig. Wanneer je een truck wilt besturen, heb je een rijbewijs nodig. Voor de bediening van sommige machines heb je een certificaat nodig. En leider of leidinggevende kun je zomaar worden. Wanneer je een beetje gebekt bent en je kunt jezelf goed verkopen, dan ben je morgen manager. Professioneel leiderschap betekent voor mij dus: dat je bekwaam bent, vakbekwaam. Dat je het vak van leiderschap verstaat en begrijpt. Dat je vakkundig te werk gaat.

Leidinggeven is ook een vak

Daar zit voor mij eigenlijk de kern. We vinden het bij allerlei beroepen heel normaal dat iemand kennis, ervaring en vakbekwaamheid moet ontwikkelen. Maar bij leidinggeven lijkt het soms alsof je vooral een functietitel nodig hebt. Je was gisteren medewerker en vandaag ben je teamleider. Gefeliciteerd en succes ermee.

Maar zodra je leidinggeeft, krijg je te maken met mensen, verwachtingen, verantwoordelijkheid, resultaten, conflicten, ontwikkeling, motivatie en soms ook met situaties waarin je heel zorgvuldig moet handelen. Dan vind ik het nogal wat om te denken dat je dat allemaal vanzelf wel kunt omdat je toevallig goed was in jouw vorige functie.

Professioneel leiderschap begint met jezelf kennen

De vakbekwame leider kent zichzelf. Hij weet waar zijn kracht en valkuilen liggen en weet de kwaliteiten in te zetten en de valkuilen te vermijden. Een vakbekwaam leider weet ook te begrenzen. Hij weet zichzelf te begrenzen en is zich bewust waar zijn vakmanschap stopt.

Dat vind ik belangrijk. Professioneel zijn betekent voor mij ook dat je niet doet alsof je alles kunt of alles weet. Je moet weten waar jouw kwaliteiten liggen, maar ook waar je hulp nodig hebt, waar je moet leren en wanneer je misschien even niet de aangewezen persoon bent om ergens zelf een oplossing voor te bedenken.

Een professioneel leider kan delegeren en loslaten

Een professioneel leider kan delegeren en loslaten. En ik weet dat communicatie daar de sleutel is. Je kunt pas verantwoordelijkheid bij een ander neerleggen wanneer verwachtingen, bevoegdheden, grenzen en resultaten helder zijn.

De amateuristische variant ken ik ook. Die zegt dat hij delegeert maar blijft er vervolgens voortdurend bovenop zitten. Of hij gooit iets over de schutting en noemt dat loslaten. Professioneel delegeren betekent dat je weet wat je overdraagt, aan wie, met welke verantwoordelijkheid en welke ruimte daarbij hoort.

Professioneel leiderschap en functioneren

Een professioneel en vakbekwaam leider weet wat functioneren en beoordelen betekent. En dat is meer dan alleen maar goed werk leveren. Het heeft alles te maken met samen die resultaten halen die je je als doel hebt gesteld. Daarbij kijk je niet alleen naar output, maar ook naar de vraag of mensen op de juiste plek zitten en of zij zich kunnen ontwikkelen.

• Talent op de juiste plaats zetten.
• Talent voorzien van de juiste feedback, gericht op groei en ontwikkeling.
• Medewerkers stimuleren en motiveren.
• Willen, kunnen en zijn afstemmen op de functie.
• Bijdragen aan goed functioneren en begrijpen wanneer je daar afbreuk aan doet.

Vakbekwaam betekent niet dat je alles volgens een boekje doet

Professioneel leiderschap moet wat mij betreft ook geen nieuw kunstje worden. Je bent niet professioneel omdat je alle managementmodellen uit jouw hoofd kent of omdat je ieder gesprek precies volgens een stappenplan uitvoert. Vakmanschap zit juist ook in weten wanneer je een methode gebruikt en wanneer je hem moet loslaten.

Een echte vakman kent zijn gereedschap maar loopt niet de hele dag met de gereedschapskist in zijn hand. Zo kijk ik ook naar leiderschap. Vaardigheden zijn nodig, kennis is nodig en ervaring is nodig, maar uiteindelijk moet je kunnen waarnemen wat een situatie vraagt en daar passend op reageren.

Professioneel leiderschap vraagt ontwikkeling

Leidinggeven leer je niet in één cursus. Natuurlijk kun je veel leren tijdens een training. Je kunt vaardigheden ontwikkelen, inzicht krijgen in jouw manier van leidinggeven en leren omgaan met situaties die je lastig vindt. Maar vakbekwaamheid ontstaat ook door ervaring, reflectie en fouten maken.

Daarom vind ik leiderschapsontwikkeling geen eenmalig project. Een professioneel leider blijft zichzelf ontwikkelen. Niet omdat hij voortdurend tekortschiet, maar omdat het vak verandert, mensen verschillen en iedere nieuwe situatie opnieuw iets van je vraagt.

Professioneel is ook weten wat je niet moet doen

Vakmanschap zit soms juist in iets niet doen. Niet te snel ingrijpen. Niet ieder probleem van een medewerker oplossen. Niet praten wanneer luisteren beter is. Niet alles zelf beslissen omdat jij toevallig de manager bent.

Daar zit een verschil tussen ervaren leiderschap en alleen maar veel doen. De professionele leider hoeft niet voortdurend te bewijzen dat hij leidinggeeft. Hij weet wanneer hij moet sturen en wanneer hij ruimte moet geven.

Professioneel leiderschap is meer dan een functietitel

Daarom blijf ik die naam professioneel leiderschap eigenlijk wel mooi vinden. Juist omdat hij de ongemakkelijke vraag oproept: ben je professioneel in jouw vak als leidinggevende? Of heb je vooral een functietitel gekregen?

Een visitekaartje maakt je nog geen vakman. Een managementfunctie ook niet. Voor mij begint professioneel leiderschap bij de bereidheid om het vak serieus te nemen, jezelf te kennen, te blijven leren en verantwoordelijkheid te dragen voor het effect van jouw leiderschap op anderen.

Veelgestelde vragen over professioneel leiderschap

De betekenis van professioneel leiderschap, vakbekwaamheid, zelfkennis, delegeren en functioneren zijn hierboven besproken. De volgende vragen gaan daarom verder en kijken naar vijf andere kanten van professioneel leiderschap.

Kun je professioneel leidinggeven zonder managementopleiding?

Ja. Een managementopleiding is niet hetzelfde als vakbekwaam leiderschap. Iemand kan veel leren door ervaring, coaching, training en reflectie. Andersom kun je allerlei diploma's hebben en nog steeds slecht leidinggeven. Het gaat uiteindelijk om wat je weet, wat je kunt en hoe je dat in de praktijk toepast.

Wanneer ben je als leidinggevende voldoende vakbekwaam?

Daar bestaat wat mij betreft geen simpel certificaat voor. Je bent nooit klaar. Wel mag je verwachten dat een leidinggevende de basis van het vak beheerst, zichzelf kent, verantwoordelijkheid kan dragen en weet hoe hij moet handelen in veelvoorkomende situaties. Professioneel zijn betekent ook dat je weet wanneer jouw kennis tekortschiet.

Kan een ervaren leidinggevende toch onprofessioneel handelen?

Natuurlijk. Veel ervaring betekent niet automatisch dat iemand goed blijft reflecteren. Je kunt twintig jaar ervaring hebben of één jaar ervaring twintig keer herhalen. Vakbekwaamheid vraagt dat je blijft kijken naar het effect van jouw handelen en bereid bent jezelf bij te sturen.

Hoort ethiek ook bij professioneel leiderschap?

Wat mij betreft wel. Professioneel handelen gaat niet alleen over efficiënt of effectief zijn. Je hebt ook verantwoordelijkheid voor de manier waarop je met mensen omgaat, welke grenzen je respecteert en welke keuzes je maakt. Vakmanschap zonder moreel besef vind ik een magere vorm van professionaliteit.

Wat doe je als je als nieuwe leidinggevende merkt dat je het vak nog niet beheerst?

Dan is het eerste professionele wat je kunt doen: dat erkennen. Zoek begeleiding, training of coaching en ga gericht werken aan situaties die je lastig vindt. Doen alsof je alles al kunt omdat je nu eenmaal de manager bent, helpt niemand. Vakmanschap begint ook met leerbaar zijn.