home / leiderschapsontwikkeling / leiderschapskwaliteiten / leiderschapsvaardigheden

Leiderschapsvaardigheden

Leiderschapsvaardigheden zijn vaardigheden die je gebruikt om richting te geven, medewerkers aan te sturen, gesprekken te voeren, verantwoordelijkheid over te dragen en resultaten te bereiken. Anders dan persoonlijke kwaliteiten kun je vaardigheden gericht leren, oefenen en verbeteren. Welke vaardigheden je nodig hebt, hangt af van jouw functie, jouw team en de situatie waarin je leidinggeeft.

Leiderschapsvaardigheden staan niet los van jouw persoonlijke eigenschappen. Wat je gemakkelijk afgaat en wat meer oefening vraagt, heeft vaak te maken met jouw leiderschapskwaliteiten. Toch blijft een vaardigheid in de eerste plaats iets wat je door ervaring, feedback, training en oefening verder kunt ontwikkelen.

Dat is iets anders dan een kwaliteit of persoonlijke eigenschap. Iemand kan bijvoorbeeld van nature besluitvaardig zijn, maar moet nog steeds leren hoe je een besluit goed communiceert en medewerkers erbij betrekt. Andersom kan iemand minder gemakkelijk grenzen stellen, maar door oefening wel leren om medewerkers duidelijker aan te spreken. Wil je het onderscheid tussen vaardigheden en persoonlijke kwaliteiten uitgebreider bekijken? Lees dan ook over managementvaardigheden en leiderschapskwaliteiten.

Welke leiderschapsvaardigheden heb je nodig?

Er bestaat geen vaste lijst die voor iedere leidinggevende hetzelfde is. Een beginnend teamleider heeft andere accenten nodig dan een ervaren manager of directeur. Toch zijn er vaardigheden die in veel leidinggevende functies terugkomen. Hieronder kun je per onderdeel bekijken welk gedrag daarbij hoort.

Richting geven en vooruitkijken

Leidinggeven vraagt dat je verder kijkt dan alleen de problemen van vandaag. Je moet kunnen aangeven waar het team of de organisatie naartoe werkt en wat dat betekent voor het dagelijkse werk.

• Je kunt een duidelijke richting of doelstelling formuleren.
• Je kunt ontwikkelingen vertalen naar gevolgen voor jouw team of organisatie.
• Je kunt hoofd- en bijzaken van elkaar onderscheiden.
• Je kunt plannen vertalen naar concrete werkzaamheden en doelen.
• Je kunt uitleggen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.

Niet iedere leidinggevende hoeft zelf de strategie van een organisatie te ontwikkelen. Wel moet je op jouw niveau begrijpen waar de organisatie naartoe wil en dit kunnen vertalen naar jouw medewerkers.

Duidelijk communiceren en luisteren

Veel leiderschapsproblemen zijn uiteindelijk communicatieproblemen. Niet omdat een leidinggevende te weinig praat, maar omdat verwachtingen onduidelijk blijven, signalen niet worden gehoord of moeilijke onderwerpen te lang worden vermeden.

• Je kunt duidelijk aangeven wat je van medewerkers verwacht.
• Je luistert om te begrijpen en niet alleen om te reageren.
• Je controleert of afspraken door beide partijen hetzelfde worden begrepen.
• Je kunt een moeilijke boodschap helder en respectvol overbrengen.
• Je kunt feedback geven zonder om het onderwerp heen te draaien.
• Je staat open voor vragen, kritiek en een afwijkende mening.

Goede communicatie betekent niet dat je altijd vriendelijk of voorzichtig moet formuleren. Soms vraagt goed leidinggeven juist om duidelijkheid. Het gaat erom dat jouw boodschap begrijpelijk is en dat er ruimte blijft voor een werkelijk gesprek.

Motiveren en enthousiasmeren

Motiveren betekent niet dat jij voortdurend verantwoordelijk bent voor de motivatie van jouw medewerkers. Je kunt wel voorwaarden creëren waardoor mensen begrijpen waar ze aan bijdragen, verantwoordelijkheid ervaren en zich serieus genomen voelen.

• Je kunt medewerkers meenemen in plannen en doelen.
• Je kunt uitleggen waarom bepaald werk belangrijk is.
• Je kunt waardering uitspreken voor inzet en resultaat.
• Je kunt aansluiten bij wat een medewerker nodig heeft om verder te komen.
• Je kunt weerstand onderzoeken in plaats van die meteen weg te drukken.

Enthousiasme kan helpen, maar alleen enthousiasme is onvoldoende. Medewerkers hebben ook behoefte aan duidelijkheid, haalbare verwachtingen, verantwoordelijkheid en perspectief.

Plannen, organiseren en prioriteiten stellen

Een leidinggevende moet overzicht houden. Dat betekent niet dat je ieder detail zelf moet controleren, maar wel dat je weet wat belangrijk is, welke afspraken er liggen en wanneer bijsturing nodig is.

• Je kunt werkzaamheden en doelen vertalen naar een werkbare planning.
• Je kunt prioriteiten stellen wanneer niet alles tegelijk kan.
• Je bewaakt de voortgang zonder voortdurend op ieder detail te zitten.
• Je signaleert tijdig wanneer deadlines of afspraken in gevaar komen.
• Je spreekt medewerkers aan wanneer afspraken structureel niet worden nagekomen.
• Je houdt overzicht wanneer de dagelijkse drukte toeneemt.

De kunst is om voldoende grip te houden zonder alle verantwoordelijkheid weer naar jezelf toe te trekken.

Delegeren en medewerkers ontwikkelen

Delegeren is meer dan werk verdelen. Je draagt taken en verantwoordelijkheid over en geeft medewerkers de ruimte om die verantwoordelijkheid ook werkelijk te nemen. Dat vraagt vertrouwen, maar ook duidelijke afspraken.

• Je kunt bepalen welke taken je zelf moet uitvoeren en welke je kunt overdragen.
• Je maakt duidelijk welk resultaat je verwacht.
• Je geeft verantwoordelijkheid zonder voortdurend weer in te grijpen.
• Je past jouw begeleiding aan de ervaring en zelfstandigheid van de medewerker aan.
• Je gebruikt fouten waar mogelijk als leermoment.
• Je bespreekt ontwikkeling en geeft medewerkers ruimte om nieuwe vaardigheden op te doen.

Wie alles zelf blijft oplossen, ontwikkelt uiteindelijk vooral zichzelf. Goed delegeren helpt juist om de zelfstandigheid van medewerkers te vergroten.

Samenwerken en een team begeleiden

Als leidinggevende ben je niet alleen verantwoordelijk voor individuele medewerkers. Je hebt ook invloed op de manier waarop mensen met elkaar samenwerken. Dat vraagt dat je ziet wat er binnen een team gebeurt en dat je ingrijpt wanneer samenwerking vastloopt.

• Je hebt oog voor de verschillende kwaliteiten binnen het team.
• Je stimuleert dat informatie wordt gedeeld.
• Je bevordert dat medewerkers elkaar aanspreken en ondersteunen.
• Je herkent spanningen en maakt ze bespreekbaar.
• Je geeft ruimte aan verschillende standpunten.
• Je voorkomt dat onduidelijkheid over rollen of verantwoordelijkheden blijft voortbestaan.

Dat betekent niet dat de leidinggevende ieder onderling probleem moet oplossen. Soms is het juist jouw taak om medewerkers te helpen het gesprek met elkaar te voeren.

Resultaatgericht sturen

Resultaatgericht leidinggeven vraagt meer dan doelen noemen. Medewerkers moeten weten wat er van hen wordt verwacht, welke ruimte zij hebben en wanneer het resultaat voldoende is.

• Je formuleert duidelijke en haalbare doelen.
• Je maakt concrete afspraken over resultaat en verantwoordelijkheid.
• Je volgt de voortgang zonder voortdurend over te nemen.
• Je bespreekt belemmeringen voordat resultaten definitief vastlopen.
• Je spreekt medewerkers aan wanneer afspraken niet worden nagekomen.
• Je stelt doelen bij wanneer omstandigheden daar werkelijk aanleiding toe geven.

Resultaatgericht sturen is niet hetzelfde als alleen op cijfers letten. Het gaat om helderheid over wat bereikt moet worden en om verantwoordelijkheid voor de gemaakte afspraken.

Veranderingen begeleiden

Bij leidinggeven aan veranderingen moet een leidinggevende kunnen uitleggen wat er verandert, waarom dat nodig is en wat dit van medewerkers vraagt. Alleen vertellen dat verandering noodzakelijk is, levert nog geen draagvlak op.

• Je kunt de aanleiding en het doel van een verandering duidelijk uitleggen.
• Je luistert naar vragen en bezwaren zonder iedere weerstand als onwil te zien.
• Je maakt duidelijk wat wel en niet meer ter discussie staat.
• Je betrekt medewerkers waar hun kennis of invloed relevant is.
• Je vertaalt een verandering naar concreet gedrag en nieuwe afspraken.
• Je blijft aandacht houden voor de uitvoering nadat het besluit is genomen.

Juist tijdens veranderingen wordt zichtbaar of een leidinggevende alleen een besluit kan communiceren of mensen ook daadwerkelijk door een veranderingsproces kan begeleiden.

Reflecteren en feedback benutten

Leiderschapsvaardigheden ontwikkelen vraagt dat je naar jouw eigen gedrag durft te kijken. Niet alleen naar wat je bedoelde, maar vooral naar het effect dat jouw gedrag op anderen had.

• Je kent jouw sterke en minder sterke kanten.
• Je kunt onderzoeken welk aandeel je zelf in een situatie hebt gehad.
• Je vraagt feedback en luistert zonder jezelf meteen te verdedigen.
• Je herkent gedrag waarop je onder druk gemakkelijk terugvalt.
• Je kunt na een gesprek of besluit beoordelen wat goed ging en wat anders moest.
• Je vertaalt inzichten naar concreet ander gedrag.

Zelfreflectie is pas waardevol wanneer er iets mee gebeurt. Alleen weten dat je bijvoorbeeld te snel ingrijpt of conflicten vermijdt, verandert nog niets. De volgende stap is oefenen met ander gedrag.

Problemen en conflicten aanpakken

Problemen verdwijnen zelden doordat je ze lang genoeg laat liggen. Als leidinggevende moet je kunnen onderzoeken wat er aan de hand is, onderscheid maken tussen feiten en aannames en bepalen wanneer ingrijpen nodig is.

• Je kunt een probleem analyseren voordat je een oplossing kiest.
• Je maakt spanningen bespreekbaar voordat ze verder oplopen.
• Je kunt verschillende belangen en standpunten uit elkaar houden.
• Je blijft zakelijk wanneer emoties oplopen.
• Je helpt medewerkers om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor een oplossing.
• Je durft een besluit te nemen wanneer overleg niet tot een oplossing leidt.

Conflicthantering betekent dus niet dat je ieder verschil moet gladstrijken. Verschillen kunnen juist nuttig zijn, zolang ze bespreekbaar blijven en het functioneren van het team niet blokkeren.

Welke leiderschapsvaardigheden wil je ontwikkelen?

Een lange lijst vaardigheden kan gemakkelijk het gevoel geven dat je als leidinggevende overal goed in moet zijn. Dat is niet nodig. Het is veel zinvoller om te kijken naar jouw functie en naar situaties waarin je regelmatig vastloopt.

Misschien merk je dat je moeite hebt om werk werkelijk los te laten nadat je het hebt gedelegeerd. Misschien voer je lastige gesprekken te laat, geef je medewerkers onvoldoende duidelijkheid of blijf je juist te sterk sturen wanneer iemand prima zelfstandig kan werken. Zulke concrete situaties geven veel meer informatie over jouw ontwikkelbehoefte dan een algemeen ideaalprofiel van de perfecte leider.

Kies daarom niet tien vaardigheden tegelijk. Bepaal welk gedrag in jouw dagelijkse praktijk het meeste verschil zou maken en oefen daar gericht mee. Leiderschapsontwikkeling wordt concreet wanneer je kunt benoemen wat je anders wilt doen en waaraan je merkt dat het beter gaat.

Veelgestelde vragen over leiderschapsvaardigheden

Leiderschapsvaardigheden zijn te ontwikkelen, maar wat je nodig hebt verschilt per functie en situatie. Hieronder beantwoorden we vijf vragen die vaak spelen bij leidinggevenden die gericht aan hun vaardigheden willen werken.

Wat zijn de belangrijkste leiderschapsvaardigheden?

Veelvoorkomende leiderschapsvaardigheden zijn duidelijk communiceren, luisteren, delegeren, motiveren, plannen, prioriteiten stellen, feedback geven, medewerkers aanspreken, conflicten hanteren, veranderingen begeleiden en reflecteren op het eigen gedrag. Welke daarvan het belangrijkst zijn, hangt af van jouw functie en de situatie.

Kun je leiderschapsvaardigheden leren?

Ja. Vaardigheden kun je ontwikkelen door kennis op te doen, te oefenen, feedback te krijgen en het gedrag in de praktijk toe te passen. Alleen begrijpen hoe iets werkt is onvoldoende. Een vaardigheid ontstaat vooral door herhaling en ervaring.

Wat is het verschil tussen leiderschapsvaardigheden en leiderschapskwaliteiten?

Een leiderschapsvaardigheid gaat over gedrag dat je kunt leren en oefenen. Een leiderschapskwaliteit heeft meer te maken met jouw persoonlijke eigenschappen en natuurlijke aanleg. Beide beïnvloeden elkaar. Sommige vaardigheden zullen daardoor gemakkelijker bij je passen dan andere.

Welke leiderschapsvaardigheden heb ik nodig als beginnend leidinggevende?

Voor een beginnend leidinggevende zijn vooral duidelijk communiceren, verwachtingen uitspreken, afspraken maken, feedback geven, delegeren en medewerkers aanspreken belangrijk. Daarnaast moet je leren om voldoende afstand te houden van het werk dat je vroeger misschien zelf uitvoerde.

Hoe bepaal ik welke leiderschapsvaardigheid ik moet ontwikkelen?

Kijk naar concrete situaties waarin je als leidinggevende regelmatig vastloopt of waarin het gewenste resultaat uitblijft. Onderzoek welk gedrag van jou daar invloed op heeft. Kies vervolgens een vaardigheid die je gericht kunt oefenen en bepaal vooraf waaraan je merkt dat jouw gedrag daadwerkelijk verandert.