home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / creatief / chaotisch

Ben je een chaoot?

Ben je een chaoot? Of ben je chaotisch? Dan wordt het tijd om dit artikel te lezen. Ik ga in op de vraag: wat is chaotisch en wanneer ben je een chaoot? Chaotisch gedrag kan ontstaan wanneer jouw kernkwaliteit creatief denken en creativiteit doorschiet. Je ziet mogelijkheden, legt snel verbindingen en komt gemakkelijk op nieuwe gedachten, maar wanneer structuur en overzicht verdwijnen kan die kracht je ook in de weg gaan zitten.

Wanneer wordt creatief denken chaotisch?

Creativiteit heeft juist iets moois. Je ziet mogelijkheden waar een ander ze misschien nog niet ziet, legt onverwachte verbindingen en laat je niet voortdurend leiden door de gebaande paden. Dat wordt pas chaotisch wanneer al die gedachten, ideeën en mogelijkheden onvoldoende worden geselecteerd of geordend. Je begint aan het ene, ziet iets anders, krijgt ondertussen weer een nieuw idee en voor je het weet liggen er vijf dingen open terwijl niets echt is afgerond.

De grens zit dus niet bij veel ideeën hebben. De vraag is of jij nog kunt kiezen waar je jouw aandacht op richt en of je jouw ideeën kunt vertalen naar iets concreets. Een creatieve gedachtenstroom kan je veel opleveren, maar wanneer ieder nieuw idee onmiddellijk voorrang krijgt op het vorige, raak je zelf het overzicht kwijt en kunnen anderen je steeds moeilijker volgen.

Hoe het komt?

Hoe het komt dat je chaotisch bent, is voor mij moeilijk te zeggen. Chaotisch gedrag kan bijvoorbeeld voorkomen wanneer je veel onrust ervaart of wanneer jouw hoofd voortdurend op verschillende prikkels en gedachten reageert. In het bestaande artikel noemde ik ook ADHD en ADD. Maar één kenmerk verklaart natuurlijk niet automatisch waarom jij chaotisch bent. Belangrijker is om bij jezelf te onderzoeken wanneer de chaos vooral ontstaat en wat er op dat moment gebeurt.

Er kunnen ook andere aspecten meespelen. Chaotisch gedrag kan de valkuil zijn van de kwaliteit creatief en het kan sterk samenhangen met het talent van de ideeëngenerator met veel ideeën. Je kunt daarnaast meer chaos in jouw hoofd ervaren wanneer je veel stress hebt of voortdurend achter de gebeurtenissen aanloopt. En soms denkt iemand simpelweg anders dan de mensen in zijn omgeving: wat voor de ander chaotisch lijkt, kan voor jou een logische reeks verbindingen zijn.

Out of the box denken is niet hetzelfde als chaotisch zijn

Out of the box denken zie ik juist als een kwaliteit. Je bent in staat om buiten bestaande kaders te kijken, andere verbanden te leggen en oplossingen te zien die niet onmiddellijk voor de hand liggen. Dat kan voor iemand die zelf sterk gestructureerd of lineair denkt soms chaotisch overkomen, maar daarmee is jouw manier van denken nog niet chaotisch.

Het verschil wordt zichtbaar bij de uitwerking. Kun je vanuit een onverwachte gedachte uiteindelijk weer tot de kern komen, uitleggen hoe je bij jouw idee bent gekomen en bepalen wat de volgende stap is? Dan is er misschien vooral sprake van een creatieve en onconventionele denkstijl. Worden de verbindingen zo talrijk dat jijzelf het overzicht verliest, voortdurend van koers verandert of nauwelijks nog iets afrondt, dan begint jouw creativiteit daadwerkelijk richting chaos te bewegen.

Wanneer heb je er last van?

Je kunt er op verschillende manieren last van krijgen. In jouw tijdgebruik bijvoorbeeld: doordat je bij de waan van de dag leeft, raak je de regie en het overzicht kwijt en verlies je tijd omdat je voortdurend moet zoeken of opnieuw moet bedenken waar je gebleven was. Ook in jouw communicatie kan chaos zichtbaar worden. Wanneer jij tijdens een gesprek steeds nieuwe associaties krijgt en van onderwerp naar onderwerp springt, kan de ander de draad verliezen, ook al is het verband voor jou zelf volkomen duidelijk.

Hetzelfde geldt voor jouw werkzaamheden. Wanneer er steeds iets nieuws tussendoor komt, kunnen prioriteiten voortdurend verschuiven. Je bent dan misschien de hele dag druk, maar aan het einde van de dag vraag je je af wat er nu werkelijk af is. Chaos wordt vooral een probleem wanneer het jou belemmert in overzicht, afspraken, communicatie, afronding of rust in jouw hoofd.

Chaoot is een negatief label

Ik vind het zelf een negatief label om van iemand te zeggen dat hij of zij een chaoot is. Het kan heel hard binnenkomen en sommige mensen horen het al jaren aan. Interessanter is om concreet te maken welk gedrag iemand bedoelt. Ben je spullen kwijt? Vergeet je afspraken? Kom je moeilijk tot de kern? Begin je steeds aan iets nieuws? Of mist de omgeving vooral een structuur die jij zelf helemaal niet nodig denkt te hebben?

De vicieuze cirkel van chaos is dat je chaos kunt creëren in het kwadraat. Achter iedere bal aanhollen helpt niet, want daardoor ontstaat vaak nog meer chaos. Doorbreken begint daarom met bewustwording: welk gedrag zorgt er precies voor dat je het overzicht verliest? Daarna heb je een plan nodig waarin je niet alles tegelijk probeert op te lossen, maar gericht kiest waar je eerst structuur wilt aanbrengen.

• Een eerste stap is gedragsverandering en bewustwording: inzicht krijgen in waarom je het gedrag laat zien dat je laat zien.
• Een tweede stap is een plan van aanpak maken: doelen stellen, prioriteiten kiezen en vervolgens doen.

"Ja maar ik ben nu eenmaal een chaoot"

Iemand zei: "Ja maar ik ben nu eenmaal een chaoot!" Met andere woorden: er is niets aan te doen. Eerlijk gezegd vind ik dat te gemakkelijk. Veranderen begint met de bereidheid om te veranderen en zo'n uitspraak kan gemakkelijk een excuus worden voor gedrag waar jijzelf of jouw omgeving wel degelijk last van heeft.

Misschien ben je de beste improvisator van de klas en passen orde en structuur minder vanzelfsprekend bij jou. Dat hoeft geen probleem te zijn. Het hoeft ook niet jouw doel te worden om ineens de meest geordende persoon van de wereld te zijn. Belangrijk is dat jouw manier van werken en denken leefbaar blijft voor jezelf en anderen en dat je voldoende structuur kunt aanbrengen op de momenten waarop dat werkelijk nodig is.

Hoe breng je structuur aan zonder jouw creativiteit kwijt te raken?

Structuur aanbrengen betekent niet dat je jouw creativiteit in een keurslijf moet stoppen. Juist wanneer je veel ideeën hebt, kan een eenvoudige structuur ervoor zorgen dat jouw creativiteit beter tot zijn recht komt. Schrijf nieuwe ideeën bijvoorbeeld op in plaats van er onmiddellijk achteraan te gaan, bepaal welk onderwerp nu prioriteit heeft en maak eerst een stap af voordat je besluit of je naar iets anders overstapt. Daarmee verdwijnt het nieuwe idee niet, maar hoeft het ook niet meteen jouw hele planning over te nemen.

Ook in gesprekken kan een eenvoudige structuur helpen. Bepaal vooraf wat de kern is die je wilt vertellen en keer daarnaar terug wanneer je merkt dat je afdwaalt. Spring je gemakkelijk van de hak op de tak in jouw verhaal, dan hoef je jouw associaties niet uit te schakelen. Je wilt vooral leren kiezen welke gedachte nu bijdraagt aan jouw verhaal en welke gedachte je voor later kunt bewaren.

Ontwikkeldoelen wanneer je vaak chaotisch bent

Wanneer jouw creativiteit, ideeënstroom of manier van reageren regelmatig tot chaos leidt, kunnen deze drie ontwikkeldoelen je helpen om meer overzicht te krijgen zonder jouw natuurlijke manier van denken weg te drukken:

• Prioriteiten leren kiezen en bewust één taak of onderwerp tegelijk aandacht geven.
• Ideeën leren parkeren, ordenen en concretiseren voordat je met de uitvoering begint.
• Meer structuur aanbrengen in jouw planning en communicatie zonder jouw creativiteit te beperken.

Veelgestelde vragen over chaotisch zijn

Chaotisch gedrag roept al snel de vraag op of het gewoon bij je hoort, of het voortkomt uit creativiteit en hoeveel structuur je eigenlijk nodig hebt. Het antwoord zit meestal niet in het label, maar in wat jouw gedrag in de praktijk met jou en jouw omgeving doet. Hieronder beantwoord ik vijf vragen die daarbij vaak spelen.

Is chaotisch zijn hetzelfde als creatief zijn?

Nee. Creativiteit is een kwaliteit waarmee je nieuwe mogelijkheden, verbindingen en oplossingen kunt zien. Chaos kan ontstaan wanneer je die ideeën en gedachten onvoldoende kunt ordenen, selecteren of afronden. Je kunt dus heel creatief zijn en tegelijkertijd uitstekend gestructureerd werken.

Kun je chaotisch overkomen zonder zelf chaos te ervaren?

Ja. Misschien maak jij snelle associaties die voor jezelf logisch zijn, terwijl een ander de tussenstappen niet ziet. Dat kan vooral in gesprekken gebeuren. Daarom is het nuttig om niet alleen te vragen of jij jouw eigen gedachtegang begrijpt, maar ook of de ander je nog kan volgen.

Moet je minder ideeën krijgen om minder chaotisch te worden?

Nee. Het probleem hoeft niet de hoeveelheid ideeën te zijn, maar wat je ermee doet. Wanneer je ieder idee onmiddellijk wilt uitvoeren, ontstaat gemakkelijk onrust. Wanneer je ideeën noteert, selecteert en prioriteert, kan diezelfde ideeënstroom juist een grote kracht zijn.

Hoe weet je of jouw chaos echt een probleem is?

Kijk naar de gevolgen. Raak je voortdurend spullen kwijt, vergeet je belangrijke afspraken, rond je weinig af, kost zoeken je veel tijd of kunnen anderen jouw communicatie nauwelijks volgen? Dan is er een concreet effect waarop je kunt werken. Een rommelig bureau op zichzelf zegt nog niet zoveel.

Kun je leren om gestructureerder te worden?

Ja. Je hoeft daarvoor niet jouw hele persoonlijkheid te veranderen. Structuur kan ook bestaan uit een paar eenvoudige gewoonten die je ondersteunen: vaste plekken voor belangrijke spullen, minder taken tegelijk open hebben, ideeën opschrijven en vooraf bepalen wat vandaag werkelijk prioriteit heeft.