home / persoonlijke ontwikkeling / assertiviteit / jezelf onderuit halen

Jezelf onderuithalen: waarom doe je dat?

Haal jij jezelf vaak onderuit? Merk je dat je jezelf kleineert, afwijst of niet serieus neemt? Heb je weinig zelfrespect, eigenwaarde en zelfvertrouwen? Dit artikel maakt deel uit van een serie over zelfbeeld. In deze serie ga ik in op de manier waarop jij naar jezelf kijkt en wat er gebeurt wanneer je jezelf voortdurend kleiner maakt. Misschien kan ik jou met dit artikel wat vooruithelpen.

Hoe herken je dat je jezelf onderuithaalt?

Wanneer haal je jezelf onderuit? Zal ik eens wat voorbeelden noemen? Je haalt jezelf onderuit wanneer:

• Je steeds negatief over jezelf praat: jij bent te groot, te klein, te dik of niet mooi genoeg.
• Je jezelf voortdurend afserveert: ‘O, die baan, dat kan ik toch niet!’
• Je jouw eigen kunnen voortdurend in twijfel trekt.
• Je steeds benoemt waar je niet zo goed in bent.
• Je altijd oog hebt voor wat je niet kunt.
• Je kritiek overmatig op jezelf betrekt.
• Je overmatig kritisch bent op jezelf.
• Je jezelf onderschat.
• Je geen oog hebt voor jouw kwaliteiten.
• Je jouw eigen fouten voortdurend vergroot en jouw goede punten verkleint.
• Je altijd negatief bent over jezelf.
• Je vaak de spot drijft met jezelf.
• Je anderen overdreven bewondert of bewierookt.
• Je anderen op een voetstuk zet om jezelf onderuit te halen.
• Je jezelf ondergeschikt opstelt in de trant van: ‘Ik ben het maar.’

Kun je stoppen met jezelf onderuithalen?

De vraag ‘Is er wat aan te doen?’ stellen we graag anders: is het niet de hoogste tijd om er eens wat aan te doen? Wellicht investeer je in van alles en nog wat, maar wordt het tijd om in jezelf te investeren. Ja, er is wat aan te doen. Ook jij kunt autonomer worden en ja, jij kunt ook assertiever worden. Er is maar één voorwaarde: ben je écht bereid om ervoor te gaan?

Wat is het verschil tussen jezelf onderuithalen en gezonde zelfkritiek?

Gezonde zelfkritiek betekent dat je eerlijk naar jouw gedrag of prestaties kijkt. Je onderzoekt wat goed ging, wat beter kan en wat je daarvan kunt leren. Je richt je dan op iets wat je hebt gedaan. Jezelf onderuithalen gaat veel verder. Je beoordeelt niet alleen jouw gedrag, maar wijst jezelf als persoon af. Je denkt bijvoorbeeld niet: ‘Dit ging niet zoals ik wilde’, maar: ‘Ik kan ook helemaal niets.’ Het verschil zit dus in de conclusie die je trekt:

• Gezonde zelfkritiek zegt: ‘Hier kan ik nog iets leren.’
• Jezelf onderuithalen zegt: ‘Ik ben niet goed genoeg.’
• Gezonde zelfkritiek helpt je vooruit.
• Jezelf onderuithalen maakt je kleiner.
• Gezonde zelfkritiek gaat over gedrag.
• Jezelf onderuithalen gaat over jouw waarde als persoon.

Kritisch naar jezelf kijken kan nuttig zijn. Het wordt schadelijk wanneer je iedere fout gebruikt als bewijs dat jij niet deugt of tekortschiet.

Hoe houdt jezelf onderuithalen een negatief zelfbeeld in stand?

Wanneer je jezelf voortdurend onderuithaalt, geef je steeds opnieuw voeding aan een negatief zelfbeeld. Je aandacht gaat vooral naar wat niet goed ging, wat je niet kunt en waarin je volgens jezelf tekortschiet. Positieve ervaringen krijgen daardoor nauwelijks ruimte. Een compliment wuif je weg. Een succes schrijf je toe aan geluk. Een fout zie je juist als bewijs dat jouw negatieve oordeel over jezelf klopt. Ook jouw gedrag kan dit patroon versterken. Wanneer je denkt dat je iets toch niet kunt, begin je er misschien niet aan. Daardoor doe je geen nieuwe ervaring op waaruit blijkt dat je het wel zou kunnen. Vervolgens zie je jouw terughoudendheid als bewijs dat je inderdaad niet capabel genoeg bent. Zo ontstaat een vicieuze cirkel:

• Je denkt negatief over jezelf.
• Je verwacht dat iets niet zal lukken.
• Je houdt jezelf in of vermijdt de situatie.
• Je doet geen positieve ervaring op.
• Je ziet dat als bewijs dat je niet goed genoeg bent.
• Jouw negatieve zelfbeeld wordt sterker.

Hoe vaker je dit patroon herhaalt, hoe vanzelfsprekender jouw negatieve oordeel kan gaan voelen.

Hoe haal je jezelf onderuit door je met anderen te vergelijken?

Je kunt jezelf ook onderuithalen door voortdurend naar anderen te kijken. Je vergelijkt jouw prestaties, opleiding, uiterlijk, carrière of manier van communiceren met die van iemand anders. Daarbij zie je vooral wat de ander goed kan en wat jij volgens jezelf mist. De vergelijking is meestal niet eerlijk. Van jezelf ken je alle twijfels, fouten en teleurstellingen. Van de ander zie je vooral de buitenkant, de successen en de kwaliteiten. Wanneer je iemand anders steeds groter maakt, maak je jezelf automatisch kleiner. Je denkt bijvoorbeeld:

• De ander weet veel meer dan ik.
• De ander heeft veel meer bereikt.
• De ander komt veel zekerder over.
• De ander is slimmer, aantrekkelijker of succesvoller.
• De ander verdient meer waardering dan ik.

Je kijkt dan niet alleen tegen de ander op, maar begint ook op jezelf neer te kijken. Lees daarover meer in het artikel Kijk je vaak tegen andere mensen op?. Het probleem is niet dat je waardering hebt voor een ander. Het probleem ontstaat wanneer bewondering verandert in bewijs dat jij minder waard bent. Je verliest dan het zicht op jouw eigen kwaliteiten, ontwikkeling en mogelijkheden.

Hoe stop je met jezelf onderuithalen?

Stoppen met jezelf onderuithalen begint bij herkennen wat je tegen jezelf zegt. Vaak zijn negatieve opmerkingen zo vertrouwd geworden dat je ze nauwelijks meer opmerkt.

Luister naar jouw woorden

Let op zinnen als:

• ‘Dat kan ik toch niet.’
• ‘Ik ben daar niet slim genoeg voor.’
• ‘Dat zal mij wel weer niet lukken.’
• ‘De ander kan dat veel beter.’
• ‘Ik ben het maar.’

Vraag jezelf af of je hier een feit benoemt of een negatief oordeel over jezelf uitspreekt.

Maak onderscheid tussen gedrag en identiteit

Er kan iets misgaan zonder dat jij mislukt bent. Je kunt een fout maken zonder dat jij een fout bent. Probeer daarom concreet te benoemen wat er gebeurde. Zeg niet: ‘Ik ben waardeloos’, maar: ‘Dit ging niet zoals ik wilde.’ Daarmee houd je ruimte om te leren en te herstellen.

Stop met jouw kwaliteiten afzwakken

Wanneer iemand jou een compliment geeft, hoef je dat niet meteen weg te lachen of kleiner te maken. Een eenvoudig ‘Dank je wel’ is genoeg. Je hoeft jouw kwaliteiten ook niet te ontkennen om bescheiden over te komen. Je kunt erkennen wat je goed kunt zonder jezelf boven anderen te plaatsen.

Vergelijk jezelf eerlijker

Wanneer je jezelf vergelijkt met anderen, vraag je dan af of de vergelijking wel klopt. Vergelijk je jouw begin met het eindresultaat van iemand anders? Kijk je alleen naar wat de ander goed kan? Vergeet je wat jij zelf al hebt geleerd en bereikt? Breng jouw aandacht terug naar jouw eigen ontwikkeling en de volgende stap die bij jou past.

Neem jouw inbreng serieus

Wacht niet totdat je volledig zeker bent voordat je jouw mening geeft, een keuze maakt of een grens aangeeft. Jouw gedachten, gevoelens en behoeften mogen er ook zijn. Jezelf serieus nemen begint vaak met kleine momenten waarop je besluit jezelf niet langer automatisch weg te cijferen.

Oefen met een eerlijkere innerlijke stem

Je hoeft negatieve uitspraken niet te vervangen door overdreven positieve woorden die je niet gelooft. Kies formuleringen die eerlijker en behulpzamer zijn. Bijvoorbeeld:

• ‘Ik kan dit niet’ wordt: ‘Ik weet nog niet hoe dit moet, maar ik kan het leren.’
• ‘Ik doe altijd alles fout’ wordt: ‘Dit ging niet goed, maar dat zegt niet alles over mij.’
• ‘Iedereen is beter dan ik’ wordt: ‘De ander heeft andere kwaliteiten en ervaringen dan ik.’

Het doel is niet dat je jezelf voortdurend prijst. Het doel is dat je stopt met jezelf onnodig af te wijzen.

Wat is het leerdoel wanneer je jezelf onderuithaalt?

Jouw leerdoel is om jezelf serieus te nemen. Dat betekent dat je jouw gevoelens, behoeften, grenzen, kwaliteiten en mening niet langer automatisch afzwakt of terzijde schuift. Jezelf serieus nemen betekent onder andere dat je:

• Luistert naar wat je voelt en nodig hebt.
• Jouw mening durft te geven.
• Jouw grenzen herkent en aangeeft.
• Jouw kwaliteiten niet voortdurend kleiner maakt.
• Fouten kunt erkennen zonder jezelf af te wijzen.
• Complimenten en waardering leert aannemen.
• Niet langer automatisch denkt dat een ander het beter weet.
• Jouw eigen keuzes en ontwikkeling serieus neemt.
• Jezelf niet groter, maar ook niet kleiner maakt dan je bent.

Wanneer je jezelf niet serieus neemt, wordt het voor anderen ook moeilijk om te begrijpen wat jij nodig hebt, waar jouw grenzen liggen en waarvoor jij staat. Dit leerdoel staat niet op zichzelf. Het hangt vaak samen met andere leerdoelen voor assertiviteit, zoals jouw mening geven, grenzen stellen, nee zeggen, complimenten aannemen en steviger voor jezelf opkomen.

Veelgestelde vragen - FAQ

Hieronder beantwoord ik vijf veelgestelde vragen over jezelf onderuithalen.

Waarom haal ik mezelf steeds onderuit?

Dat kan samenhangen met een negatief zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen, eerdere kritiek of de overtuiging dat je niet goed genoeg bent. Door jezelf vooraf af te wijzen, probeer je soms ook teleurstelling of kritiek van anderen voor te zijn.

Is jezelf onderuithalen hetzelfde als een laag zelfbeeld?

De begrippen hangen nauw samen. Een laag zelfbeeld is de negatieve manier waarop je naar jezelf kijkt. Jezelf onderuithalen is een manier waarop dat negatieve zelfbeeld zichtbaar wordt in jouw gedachten, woorden en gedrag.

Waarom vergelijk ik mezelf steeds met anderen?

Vergelijken kan een manier zijn om te bepalen hoe je ervoor staat. Wanneer je onzeker bent, kijk je daarbij vaak vooral naar mensen die verder, succesvoller of zekerder lijken. Daardoor verlies je gemakkelijk het zicht op jouw eigen kwaliteiten en ontwikkeling.

Hoe leer ik complimenten aannemen?

Begin met een compliment niet direct tegen te spreken of af te zwakken. Zeg simpelweg: ‘Dank je wel.’ Je hoeft het compliment niet meteen volledig te geloven, maar je kunt wel toestaan dat de ander iets positiefs in jou ziet.

Hoe kan ik mezelf serieuzer nemen?

Sta stil bij wat je voelt, denkt en nodig hebt. Geef jouw mening ruimte, benoem jouw grenzen en stop met jouw kwaliteiten automatisch kleiner te maken. Jezelf serieus nemen betekent dat je jouw eigen waarde niet voortdurend afhankelijk maakt van de beoordeling van anderen.