home / persoonlijke ontwikkeling / conflicthantering / conflict soorten / normen waarden conflict

Hoe kunnen normen, waarden en overtuigingen leiden tot conflict?

Normen, waarden en overtuigingen kunnen leiden tot een conflict, ruzie, trammelant of een eindeloze discussie. Binnen de soorten conflicten is dit een bijzondere categorie, omdat het raakt aan wat mensen juist, eerlijk, belangrijk of principieel vinden.

Nu is het de vraag wanneer een conflict een conflict is. Wat mij betreft speelt het woord ‘uiteenlopend’ daar een cruciale rol in. Wanneer er uiteenlopende overtuigingen zijn, of wanneer er uiteenlopende normen en waarden zijn, dan spreek ik over een conflict. Dat is wat anders dan ruzie! In een ander artikel beschrijf ik het verschil tussen een conflict en ruzie. Echter: het gaat niet alleen om uiteenlopende normen en waarden. Het gaat ook over uiteenlopende opvattingen over normen en waarden. In dit artikel leg ik het verder uit.

Waarom begint het bij elkaar begrijpen?

Ik geef je vast een tip: het begint bij elkaar begrijpen. Als dat er niet is, wordt het ingewikkelder. In feite zijn deze begrippen veel te abstract. Ik pak als voorbeeld het woord ‘hoge kwaliteit dienstverlening’. Dat is nietszeggend! Het is abstract omdat je het niet kunt vastpakken. Je moet dus specificeren. Een hoge kwaliteit dienstverlening kan gaan over:

• Levertijd.
• Bezorgservice.
• Klachtenafhandeling.
• Retourzendingen.
• Factuurbetalingen en betalingsgemak.

Kortom: eerst begrijpen waar het samen over gaat. En er hetzelfde onder verstaan. Bovendien kan ieder woord weer verder gespecificeerd worden. Een hoge kwaliteit dienstverlening is binnen onze organisatie dat er binnen 24 uur wordt geleverd.

Dat geldt ook voor woorden als eerlijkheid, transparantie, betrouwbaarheid of verantwoordelijkheid. Iedereen kan dezelfde woorden gebruiken, terwijl de betekenis in de praktijk sterk verschilt. Precies daar ontstaat vaak de spanning.

Waarom zijn ethische kwesties zo gevoelig?

Ook over ethische kwesties kunnen er discussies ontstaan. Bijvoorbeeld over de vraag: ‘mag je iemand verplichten om zich te vaccineren?’. Ik kan het voorzichtiger formuleren zelfs: ‘mag je er aandrang op uitoefenen?’. En dan zie je opeens dat er verschil is in overtuiging. Er zijn mensen die vinden dat deze vaccinatieplicht er mag zijn. Anderen hebben daar bezwaar tegen. En dat zal ook altijd zo blijven, denk ik!

Bij ethische kwesties gaat het vaak niet alleen om argumenten. Het raakt aan iemands geweten, overtuiging of beeld van wat goed en fout is. Daarom voelt zo’n gesprek al snel persoonlijk. Soms lopen normen, waarden en loyaliteit ook door elkaar heen. Dan kan er naast een waardenconflict ook sprake zijn van een loyaliteitsconflict.

Kun je normen en waarden opleggen?

Nog een tip: normen en waarden kun je niet opleggen. Dat kun je proberen maar het gaat niet lukken. Sterker nog: het zal nooit lukken. Je kunt iemand niet dwingen om een bepaalde overtuiging aan te nemen. De één vult zijn IB-formulier in en geeft het klusje schilderwerk, waaraan op een mooie zaterdag is verdiend, niet op maar noemt zich eerlijk en betrouwbaar. De ander vindt dat hij dit klusje wel moet melden bij de fiscus en noemt zich eveneens eerlijk en betrouwbaar. Precies: allebei eerlijk en betrouwbaar maar er wordt verschillende betekenis aan toegekend in de dagelijkse praktijk.

Je kunt gedrag afspreken. Je kunt grenzen stellen. Je kunt regels maken. Maar je kunt iemand niet dwingen om innerlijk dezelfde overtuiging te hebben als jij. Dat maakt gesprekken over normen en waarden zo ingewikkeld.

Waarom ontspoort een discussie over normen en waarden?

Vaak ontaarden gesprekken over normen en waarden in een oeverloze discussie c.q. conflict. Ik vind dit eerlijk, jij vindt dat eerlijk. En beiden hebben we gelijk. De één gaat of wil de ander overtuigen van zijn definitie van eerlijkheid.

Dan wordt het gesprek al snel een strijd om gelijk. Niet: wat bedoel jij precies met eerlijkheid? Maar: jij moet eerlijkheid net zo invullen als ik. En juist daar gaat het vaak mis.

Hoe voer je een gesprek op overtuigingsniveau?

Het gesprek op overtuigingsniveau kenmerkt zich door onderling respect. Ik ben benieuwd hoe jij hier tegenaan kijkt in plaats van: jij moet er net zo tegenaan kijken als ik. Ik ben geïnteresseerd in hoe jij denkt, hoe jij de dingen beleeft in plaats van: jij moet net zo denken als ik.

Dat vraagt om vertragen. Niet meteen overtuigen, maar eerst onderzoeken. Wat bedoel je precies? Welke ervaring zit daaronder? Welke waarde probeer je te beschermen? Zo ontstaat er ruimte om elkaar beter te begrijpen, ook wanneer je het niet met elkaar eens wordt.

Welke tips helpen bij een gesprek over normen en waarden?

• Laat OMA thuis: oordelen, mening geven en adviseren.
• Gebruik LSD: luisteren, samenvatten en doorvragen.

Met andere woorden: wees nieuwsgierig voordat je stelling neemt. Vraag door voordat je invult. En probeer eerst te begrijpen welke betekenis de ander geeft aan woorden als eerlijkheid, kwaliteit, verantwoordelijkheid of vrijheid.

Veelgestelde vragen over normen, waarden en conflict

Hieronder beantwoord ik een paar vragen die vaak spelen wanneer normen, waarden of overtuigingen tot spanning of conflict leiden.

Wanneer wordt verschil in normen en waarden een conflict?

Dat gebeurt wanneer de verschillen niet meer alleen naast elkaar bestaan, maar gaan botsen. Bijvoorbeeld wanneer jij vindt dat iets eerlijk, juist of verantwoord is, terwijl de ander daar een heel andere betekenis aan geeft.

Waarom zijn normen en waarden zo gevoelig?

Omdat ze raken aan wat iemand belangrijk vindt. Het gaat vaak niet alleen om een standpunt, maar om overtuiging, geweten, identiteit of principe. Daardoor voelt kritiek op een norm of waarde soms als kritiek op de persoon zelf.

Kun je iemand overtuigen van jouw normen en waarden?

Soms kun je iemand aan het denken zetten, maar je kunt normen en waarden niet afdwingen. Je kunt uitleggen, vragen stellen en grenzen aangeven. Maar innerlijke overtuiging ontstaat niet door dwang.

Hoe voer je een gesprek over overtuigingen zonder ruzie?

Door niet meteen te oordelen of te overtuigen. Begin met luisteren, samenvatten en doorvragen. Probeer eerst te begrijpen wat de ander bedoelt en welke waarde daaronder ligt. Daarna kun je jouw eigen visie rustig toelichten.