Vrijblijvend adviesgesprek
Contact opnemen
Google+ Facebook Twitter Linkedin YouTube
Direct informatie? 0528 23 60 30
Of mail naar: info@desteven.nl
zoeken

Fasen bij rouwproces en verlieservaring: welke zijn dat?

Bij een rouwproces zijn een aantal fasen te herkennen die overigens vaak dwars door elkaar heenlopen en dagelijks elkaar kunnen afwisselen. Er bestaat geen standaard rouwproces. Er zijn geen regels en voorschriften. Er is geen handleiding op de markt, waar in staat wat je wel en niet moet doen teneinde perfect te rouwen. De volgende fasen tijdens het rouwproces worden vaak benoemd:

  • ontkenning en ongeloof
  • boosheid en woede
  • desorientatie
  • aanvaarding

Fasen rouwprocesHoe lang duurt een rouwproces?

Laten we dit vooropstellen: er zijn gelukkig geen regels in het burgerlijk wetboek over de lengte van het rouwproces. Wanneer het gaat over het verlies van een kind, partner, vader of moeder kan een rouwproces een leven lang duren. Wanneer het gaat over rouw door het verlies van een baan is dat een in de meeste gevallen een heel ander verhaal, zeker wanneer de draad weer kan worden opgepakt in een andere baan.

Welke fasen zijn te onderscheiden?

De term stadia of rouwfasen suggereert dat u systematisch door het rouwproces wandelt. Dat is niet het geval. De rouwfasen zijn vooral bedoeld en beschreven om uzelf te leren begrijpen. Om te herkennen hoe het bij u werkt en dat niets vreemd of raar is. Het is vooral bedoeld om enig inzicht te geven in onze gevoelens, wat ons enigszins kan helpen grip te krijgen op de chaos die verlies kan brengen.

  • Ontkenning en ongeloof: rouwfase 1

    Ontkenning en ongeloof hoort bij de eerste rouwfase. Het is een natuurlijke reactie op een negatieve verandering in ons leven. Maar hoe werkt het in de praktijk?

    U wilt het niet weten

    Ontkenningsfase bij rouwprocesEen eerste reactie op verlies is vaak ongeloof en ontkenning. Het is niet waar, dat kan niet. Ik kan het niet geloven. U weet wel beter. Uw verstand begrijpt het heel goed. Het is niet letterlijk zo dat u denkt dat u ontkent dat u een dierbare bent verloren of dat u de illusie hebt dat u de uw baan niet kwijtraakt. In feite kunt u (vooral gevoelsmatig) niet bevatten wat er is gebeurd. U kunt de gevolgen niet overzien voor de rest van uw leven.

    Gedrag tijdens de ontkenningsfase

    • Het is alsof u verwacht dat uw man, vrouw, kind straks weer gewoon de deur binnenloopt. Soms meent u dat u zijn/haar voetstappen in de verte hoort.
    • U draait u om in uw bed en u meent dat uw partner naast u ligt. U schrikt van de lege plek.
    • U maakt de tafel nog gewoon klaar voor twee personen.
    • U maakt gewoon uw brood klaar alsof u morgen weer aan ’t werk moet terwijl u weet dat u ontslagen bent.

    Bescherming

    Het mechanisme van ontkenning is bescherming voor onze psyche. Wanneer we realiteit ten volle onder ogen zouden zien, zouden we in shock raken. In feite zegt onze pscyhe: die klap is mij te groot. Het kost tijd voordat ieder cel in ons lichaam zich realiseert dat het echt waar is.

    Onbegrip

    Onbegrip kan u treffen tijdens de ontkenningsfase. De omgeving heeft er nogal snel een oordeel over. Oordelen in de trant van:

    • Hij/zij wil er niet aan
    • Hij/zij moet de werkelijkheid eens onder ogen zien
    • Hij/zij moet zich niet zo sentimenteel gedragen

    Begrijp uzelf!

    Belangrijk is dat u uzelf begrijpt. Gun jezelf die tijd en veroordeel jezelf niet omdat je zogenaamd “vreemd” gedrag vertoont. Want het is geen vreemd gedrag maar een volstrekt natuurlijke reactie.

  • Woede en boosheid tijdens het rouwproces

    Fasen verlieservaringWoede en boosheid tijdens het rouwproces wordt vaak aangeduid als fase twee. Het is een natuurlijke reactie op een verlieservaring.

    Boos zijn is verboden

    In onze samenleving is boosheid verboden tijdens een rouwproces. In ieder geval wordt het slecht begrepen. Terwijl boosheid een natuurlijke reactie is.

    Boos op wie dan?

    Op wie moet u boos zijn? U kunt boos zijn:

    • op uw baas: waarom heeft hij het zover laten komen dat u ontslag kreeg? U voelt zich in de steek gelaten, aan de kant gezet.
    • op medici die uw dierbare niet konden redden
    • op God omdat Hij het zomaar liet gebeuren en u dit lijden niet bespaarde
    • op het universum
    • op uw partner tijdens het rouwproces van echtscheiding
    • op diegene die het ongeluk veroorzaakte waardoor u fysieke of geestelijke beperkingen hebt gekregen

    Naar binnen: waarom en zelfverwijt

    Boosheid kan naar binnen slaan. U kunt boos op uzelf worden.

    • Waarom heb ik het zover laten komen?
    • Waarom heb ik niet goed opgelet toen ik het ongeluk kreeg?
    • Waarom was ik zo naïef en had ik niet door dat ze van me af wilden op mijn werk?
    • Waarom liet ik mijn partner gaan die avond terwijl ik wist dat hij een hekel had aan autorijden in het donker?

    Is het logisch?

    Is het logisch dat u boos bent? Nee! Emoties zijn vaak niet logisch. Maar het is wel een emotie die eruit moet, die verwerkt moet worden. Besef dat boosheid naar boven komt als u zich eenmaal veilig genoeg voelt. Wanneer u deze boosheid negeert, zoekt het een andere weg. Woede is een belangrijk onderdeel in het helingsproces. Uw pijn zit verborgen onder de woede. Wees bereid de woede te voelen ook al kan dat heel eng zijn.

    Uiting

    Belangrijk is dat boosheid geuit kan worden. Soms ontlaadt het zich op heel andere zaken:

    • Van die persoon hoor je ook niets meer
    • Sinds ik ontslagen ben neemt niemand meer contact met me op  van de collega’s
    • Waarom was hij/zij niet bij de begrafenis?
    • Nu gaat mijn ex-partner allerlei leuke dingen doen met de kinderen en vroeger wou hij/zij nooit iets

    Isolatie en onbegrip

    Boosheid tijdens het rouwproces kan leiden tot vervreemding van familie en vrienden. Juist wanneer u ze nodig hebt, raakt u ze kwijt. Ze begrijpen u niet. En sommigen haken af. Dat geeft een extra dimensie aan het verdriet en het gemis. Uw boosheid is een blijk van liefde. U hebt liefgehad en u hebt nog steeds lief. Uw boosheid is een reactie op de oneerlijkheid van het verlies. Woede bevestigd dat u kunt voelen. Sta niemand toe om kritiek te hebben op uw woede en veroordeel uzelf niet!

  • Desoriëntatie

    U hebt het gevoel dat u de weg even kwijt bent. Hoe moet het nu verder? U duikt terug in de oude tijd. ‘Als u toen en toen had ingegrepen dan……. was het nooit zover gekomen’. En was het ook niet een beetje uw eigen schuld? U hebt moeite om uw levensritme onder controle te houden. Te laat naar bed, te laat opstaan, te weinig doen! Een futloos en leeg gevoel. U bent verdrietig, onzeker en u twijfelt. In plaats er iets mee te doen, duikt u weg. Eigenlijk wilt u terug in de tijd om het verlies ongedaan te maken. Terug naar de periode voor de ziekte, voor het ongeluk, voor het overlijden.

  • Aanvaarding

    Dan komt de dag van aanvaarding. U kunt incasseren wat er gebeurd is. Uw emoties vliegen minder heen en weer. U ziet weer lichtpunten. U krijgt weer zin om wat te doen en u pakt de draad van uw leven weer op. Het woord aanvaarding roept een groot misverstand op overigens. Het roept iets op van: nu is het klaar. We kunnen er een punt achter zetten. Aanvaarding betekent, beseffen dat iets of iemand definitief uit uw leven is verdwenen. Nog steeds kunnen verdriet, ontkenning en boosheid zich aandienen. Sommige verliezen kunt u misschien uiteindelijk aanvaarden, accepteren. Andere verliezen neem je een levenlang mee. Aanvaarden is een werkwoord. U leert het verlies in een perspectief zien. U leert hoe u een dierbare kunt gedenken en hoe u het een plaats kunt geven.

Onbegrip

Onbegrip omgeving bij rouwWie rouwt, komt veel onbegrip tegen. We noemen een paar voorbeelden:

  • De tijd heelt alle wonden? Is het zo dat u in fase 4 van het rouwverwerkingsproces een eindpunt mee maakt? Nee! Aanvaarden is een werkwoord en kan een levenlang duren! De tijd heelt helemaal niets. Naarmate de tijd verstrijkt leert u met rouw om te gaan. Maar u weet als geen ander: er hoeft maar iets te gebeuren en de wond gaat weer open.
  • Hoe lang is het nu geleden (net of dat wat uitmaakt)?
  • Hoe oud was hij/zij (ook dat hoeft niet relevant te zijn voor hoe je “moet”rouwen)?
  • Als je het eerste jaar maar hebt gehad (na dat jaar kan de pijn vaak nog intenser worden, omdat je dan alle seizoenen hebt gehad en beseft hoe dit gemis er de rest van je leven uit gaat zien)
  • Ja, tijdens de kerstdagen is het gemis altijd erger (dat is niet gezegd, het kan op ieder willekeurige dag toeslaan, juist ook heel onverwacht)
  • Je moet je niet afzonderen, je moet wel doorgaan, je moet zorgen voor structuur, het leven gaat door (er zijn verliezen die je leven nu eenmaal stilzetten en dan kun je de rest van de wereld er even niet bij hebben, en kun je een periode niet “door”.

Vergeet al deze vragen en goedbedoelde adviezen. Volg uw eigen gevoel, doe wat goed voor jou is, ook al denk je dat het gek is. De vorm en inhoud van jouw rouwproces hangt af van jou, je karakter, eerder geleden verliezen, levensopvatting en de diepte van de pijn van het geleden verlies.

Belangrijke aspecten bij rouw

Rouwen doet iedereen op een eigen manier en belangrijk is om dit te erkennen en te respecteren

  • persoonsfactoren spelen een rol bij de rouw  zoals: aard en karakter van de rouwende, de verwerking van eerdere verlieservaringen en de persoonlijke draagkracht
  • de betekenis die de rouwende toekent aan de overledene
  • de wijze waarop de dierbare gestorven is
  • de mate waarin de rouwende door de werkgever wordt gesteund
  • het gebruik kunnen maken van het sociale steunwerk (netwerk)

Verwerking van verliesgebeurtenissen

Rouwcoaching en verliesbegeleiding kan u helpen tijdens het rouwproces. 

Rouwcoaching

Rouw en verliesverwerking

Lees onze artikelen over rouw en verliesverwerking.

Rouw- en verliesverwerking

Auteur

Dit artikel is geschreven door Jan Stevens.

Coach Jan Stevens